شجریان: سروش مردم، فردوسی موسیقی ایران

دکتر سید سعید زمانیه شهری

دکتر سید سعید زمانیه شهری

استاد بی بدیل آواز ایران ، خسرو خوبان، سروش مردم ، دماوند موسیقی پارسی، حضرت استاد محمد رضا شجریان درگذشت.بی شک همان نقشی را که حکیم طوس، ابوالقاسم فردوسی در حفظ و نجات زبان فارسی از گزند تحریف داشته اند ، همان نقش را دگر فرزند خلف خراسان کهن ، حضرت استاد محمد رضا شجریان در حفظ و تحریر ردیف ها، گوشه ها و دستگاه های موسیقیایی ایران ایفا نمودند. خراسان از دیرباز، سرزمین ناماوران،بزرگان و مشاهیر هنر پارسی بوده، از حکیم طوس ابوالقاسم فردوسی، حکیم عمر خّیام و عطار نیشابوری گرفته تا محمدرضا شفیعی کدکنی، پرویز مشکاتیان، مهدی اخوان ثالث، محمد تقی بهار. اما به راستی سرآمد تمامی مفاخر خراسان بزرگ، حضرت استاد محمد رضا شجریان هستند. ایشان حلقه ی اتصال بنده به شعر و ادبیات و موسیقی ایران هستند و همین مرا بر آن داشت که با نگارش سلسله مقالات «شجریان، سروش مردم، فردوسی موسیقی ایران» بخشی از ِدین اخلاقی خویش را به الگوی هنری زندگی ام ادا کنم. حضرت استاد محمدرضا شجریان گوهریست که با نغمه داوودی و ماورایی او ، در آسمان عشق، هلال نیلوفرانه ماه رویت میشه. در دوشماره پیشین، از جامعّیت شخصیت حضرت استاد شجریان سخن به میان آوردم و اذعان نمودم که کمتر هنرمندی را میتوان یافت که هم درعرصه شعر، ادبیات و موسیقی، جامعّیت داشته باشد وهم تاریخ٤٠ ساله معاصر حوادث ایران را بتوان در آثارش مشاهده کرد. هم استاد  قّراء در تلاوت قرآن باشد و هم تسلط تمام و کمال بردستگاه های موسیقیایی داشته باشد. هم به درجه ممتازی در خوشنویسی نایل گشته و هم مخترع و مبدع چندین ساز باشد.همچنین این نکته را تبیین نمودم که فعالیتهای هنری این استاد بی بدیل ٫ به هفت دهه قابل تقسیم است که از آن میان دهه١٣٣٠ ،دهه ۱۳۴۰، دهه ۱۳۵۰ و قسمتی از دهه ١٣۶٠ را مبسوط شرح و بسط دادم. اینک در این شماره به دهه 7٠ و بخشی از سایر دهه ها خواهم پرداخت.
۵) ده ٔه ١٣7٠:حضرت استاد محمدرضا شجریان در سال ١٣7٠ با همکاری داریوش پیرنیاکان، مرتضی اعیان و جمشید عندلیبی، کنسرتهایی را در تور اروپا و آمریکا برگزار کرد که آلبومهای پیام نسیم، دل مجنون و سرو چمان حاصل این اجراها هستند. حضرت استاد محمدرضا شجریان در سال ١٣7١ با سرکار خانم کتایون خوانساری ازدواج کردند. حاصل این ازدواج پسری بهنام رایان است. حضرت استاد، در سال ١٣7١ با همکاری گروه آوا آلبوم آسمان عشق را منتشر کرد. مدتی بعد آلبوم مربوط به کنسرت پاریس سال ١٣7۲ استاد محمدرضا شجریان به همراه محمدرضا لطفی و مجید خلج در قالب آلبوم چشمه نوش به بازار عرضه شد. حضرت استاد شجریان مدتی بعد آلبومهای بهاریه، جان عشاق و گنبد مینا که حاصل همکاری خودشان با پرویز مشکاتیان در سالهای دهه ١٣۶٠ هستند را منتشر کردند. آلبوم قاصدک که آخرین همکاری استاد شجریان با استاد مشکاتیان است نیز در همین دوران اجرا شد اما هیچگاه به صورت رسمی و با کیفیت مناسب به بازار نیامد. آلبوم یاد ایام که حاصل کنسرت آمریکا در تابستان ١٣7١ بود و این اثر اولین آلبوم منتشر شده از همکاری استاد محمدرضا شجریان با پسرش، همایون شجریان بود. یاد ایام در سال ١٣7٤ انتشار یافت. مدتی بعد آلبوم رسوای دل با همکاری گروه آوا منتشر شد. وی درسال ١٣7۵ نیز در آلبومی با آهنگسازی مجید درخشانی تحت عنوان در خیال همکاری کر د. در سال ١٣7۶ آلبومهای معمای هستی با همکاری محمدرضا لطفی، عبدالنقی افشارنیا و همایون شجریان و عشق داند که مربوط به بداهه خوانی و بداهه نوازی به همراه محمدرضا لطفی درسال١٣۵۹بود، منتشرشدند. همچنین دراین سال، آلبوم شب وصل با همکاری داریوش طلایی، سعید فرجپوری و همایون شجریان به بازار عرضه شد. شجریان در سال ١٣77، آلبوم شب، سکوت، کویر را با آهنگسازی کیهان کلهر منتشر کرد که بر اساس موسیقی مقامی شمال خراسان با آواز محلی است؛ و در آن برخی سازهای محلی نیز استفاده شده اند. حاج قربان سلیمانی در این اثر به هنرمندی پرداخته است. حضرت استاد محمدرضا شجریان کمی بعد نیز یک بار دیگر با گروه آوا همکاری کرد که حاصل آن دو آلبوم آهنگ وفا و آرام جان بودند. استاد محمدرضا شجریان در سال ١٣7۸ جایزه پیکاسو را از طرف سازمان یونسکو دریافت کردند. ایشان با همکاری حسین یوسفزمانی آلبوم بوی باران را در سال ١٣7۸ منتشر کرد و از سال ١٣7۹، همکاری خود را با حسین علیزاده، کیهان کلهر و پسرش همایون آغاز کرد و این همکاری تا اوایل دهه ١٣۸٠ ادامه داشت. اولین آلبوم حاصل این همکاری زمستان است بود که در سال ١٣7۹ به صورت زنده در کالیفرنیا، اجرا و ضبط شد و سپس به بازار آمد. آلبوم زمستان است بر اساس شعر زمستان اثر مهدی اخوان ثالث اجرا شدهاست. ۶) ده ٔه ١٣۸٠: استاد محمدرضا شجریان در سال ١٣۸١ دو آلبوم بی تو بهسر نمیشود و فریاد را منتشر کرد که با همکاری حسین علیزاده، کیهان کلهر و همایون شجریان اجرا شده بودند. این دو آلبوم نامزد جایزه گرمی شدند.
این گروه چهارنفره در زمستان سال ١٣۸۲ نیز جهت کمک به زلزلهزدگان بم در تهران کنسرتی برگزار کردند که با نام همنوا با بم شناخته میشود. وی درآمد حاصل از فروش دی وی دی این کنسرت را به پروژٔه باغ هنر بم که خودش آن را تأسیس کرده بود، اختصاص داد. استاد شجریان، علیزاده، کلهر و همایون شجریان در پاییز ١٣۸٤ نیز یک کنسرت برگزار کردند که حاصل آن آلبومهای ساز خاموش و سرود مهر بود و پس از آن دیگر این چهار نفر با یکدیگر همکاری نکردند. از سال ١٣۸۶، استاد محمدرضا شجریان به همکاری با گروه آوا پرداخت و کنسرتهایی در تهران، اصفهان، اروپا، آمریکا و کانادا اجرا کر د. در این دوران، دو اثر به نامهای غوغای عشقبازان (آلبوم صوتی) و کنسرت محمدرضا شجریان و گروه آوا (آلبوم تصویری) به همراه گروه آوا اجرا و به بازار عرضه شد. در همین سال مادر استاد شجریان درگذشت و وی در مراسم ختم مادرش پس از ٣٠ سال، دعای ربنا را دوباره خواندند. در این دهه استاد شجریان همراه پسرش همایون شجریان به ترویج واشاعٔه موسیقی اصیل و سنتی ایرانی می پردازد. پس از برگزاری کنسرت استاد شجریان در ونکوور کانادا، گلوب اند میل، ایشان را افسانٔه موسیقی شرق معرفی کرد. حضرت استاد محمدرضا شجریان در سال ١٣۸7 یک گروه موسیقی بنیانگذاری کرد ند و آن را به افتخار جلیل شهناز (نوازندٔه نامی تار)، گروه شهناز نامید. از جمله اعضای این گروه می توان به مژگان شجریان (دختر
او) و مجید درخشانی (نوازنده تار و سه تار) اشاره کرد. از آن زمان به بعد، محمدرضا شجریان با این گروه فعالیت داشته اند. یکی از ویژگی های مهم این گروه موسیقی، استفاده از سازهای ابداعی استاد محمدرضا شجریان است که برخی از آنها ویژگی هایی دارند که آنها را مناسب جایگزین با سازهای غربی همچون ویولون میکند. پس از دهمین دورٔه انتخابات ریاست جمهوری ایران، استاد محمدرضا شجریان در نامهای به عزت الله ضرغامی از وی خواست تا از پخش آثار او در صدا و سیما خودداری کند. وی گفت: «سرودهایی که خوانده بهویژه سرود ایران، ای سرای امید متعلق به سالهای ١٣۵7 و ١٣۵۸ بوده و هیچ ارتباطی با شرایط کنونی ندارد». وی اعلام کرد سازمان صدا و سیما هیچ نقشی در تهیه این آثار نداشته و به حکم قانون و شرع از این سازمان خواسته صدا و آثار او را در هیچیک از واحدهای رادیو و تلویزیون
پخش نکند. البته همزمان در آن نامه، استاد شجریان دعای «ربنا» و «مناجات افشاری» خود را به ملت ایران تقدیم و تأکید کرد حساب این دو اثر از بقیه آثارش جداست.

Leave a Reply