پیام جوان:
بر پایه گزارش مفصل تحقیقی شبکه سیانان، عملیات مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی نتیجه ماهها رصد اطلاعاتی، آمادهسازی نظامی و مانورهای همزمان دیپلماتیک بوده است؛ عملیاتی که در نهایت به کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، انجامید و به گفته منابع آمریکایی و اسرائیلی، با هدف «تغییر بنیادین معادله قدرت در تهران» طراحی شده بود.
ماهها رصد پنهانی
سیانان به نقل از پنج منبع آگاه گزارش میدهد که سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا ــ از جمله سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) ــ برای ماهها به طور پنهانی خامنهای را زیر نظر داشتند. این منابع میگویند دستگاههای اطلاعاتی الگوهای روزمره او را بررسی میکردند: محل اقامت، دیدارها، شیوههای ارتباطی و حتی مکانهایی که در صورت تهدید احتمالی ممکن بود به آنجا منتقل شود.
به گزارش سیانان، همزمان تحرکات رهبران ارشد سیاسی و نظامی ایران نیز رصد میشد؛ از جمله دیدارهای مقاماتی که بهندرت همزمان با رهبر جمهوری اسلامی در یک مکان حضور پیدا میکردند.
در روزهای منتهی به عملیات، به نوشته سیانان، دستگاههای اطلاعاتی «موقعیت مناسب را یافتند». بر اساس این گزارش، مقامهای ارشد ایرانی از جمله خامنهای قصد داشتند صبح شنبه در نقاط جداگانهای در یک مجموعه حکومتی در تهران ــ که شامل دفتر رهبر، ریاستجمهوری و نهادهای امنیت ملی است ــ دیدار کنند.
یک منبع اسرائیلی به سیانان گفته است که رهبر جمهوری اسلامی در ساعات روشنایی روز احساس آسیبپذیری کمتری داشت و سطح محافظهکاری امنیتی خود را کاهش داده بود. به گفته برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی، این فرصتی بود که «نمیشد از آن گذشت».
تغییر طرح حمله؛ از شب به روز
سیانان گزارش میدهد که طرح اولیه برای حملهای شبانه تنظیم شده بود، اما در آخرین لحظات به حملهای در روشنای روز تغییر یافت. ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، در یادداشتی خطاب به خلبانان نیروی هوایی اسرائیل نوشت: «شنبه در سپیدهدم، عملیات ‘غرش شیر’ آغاز میشود. شما مجاز به حمله به اهداف خود هستید. ما در حال ساختن تاریخ هستیم.»
بر اساس گزارش سیانان، حدود ساعت ۶ صبح به وقت اسرائیل، جنگندههای اسرائیلی در نخستین موج از یک رشته حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل، این مجموعه را هدف قرار دادند. منابع به این شبکه گفتهاند که جنگندهها به مهمات بسیار دقیق و موشکهای دوربرد مجهز بودند و سه محل استقرار رهبران به طور همزمان هدف قرار گرفت.
ساعاتی بعد، دونالد ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد که خامنهای کشته شده است. ترامپ نوشت: «او نتوانست از سامانههای اطلاعاتی و ردیابی بسیار پیشرفته ما بگریزد و در همکاری نزدیک با اسرائیل، هیچ کاری از دست او یا دیگر رهبرانی که همراهش کشته شدند ساخته نبود.»
ابهام درباره چرایی گردهمایی
سیانان تأکید میکند هنوز مشخص نیست چه عاملی باعث شد عالیترین مقامهای نظامی ایران ــ از جمله فرمانده سپاه پاسداران و وزیر دفاع ــ در همان محدودهای در مرکز تهران که خامنهای حضور داشت، گرد هم آیند؛ آن هم در شرایطی که آمریکا حجم گستردهای از توان نظامی را در منطقه مستقر کرده بود.
به گزارش سیانان، اطلاعات اسرائیل تشخیص داده بود که چهرههایی چون عزیز نصیرزاده، علی شمخانی، محمد شیرازی، محمد پاکپور و سید مجید موسوی در میان حاضران بودند. همچنین در زمان انتشار گزارش، هنوز مشخص نبود چه کسانی جایگزین این مقامها خواهند شد.
با این حال، این عملیات ــ به تعبیر سیانان ــ نشان داد که نفوذ و ظرفیت اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل در داخل ایران تا چه اندازه گسترش یافته است. یک مقام نظامی اسرائیلی به این شبکه گفت: «اسرائیل به طور منظم رهبران دشمنان اصلی خود را زیر نظر دارد. اما اجرای عملیاتی در این سطح نیازمند اتصال چندین عنصر اطلاعاتی پیچیده است.»
از جنگ ۱۲ روزه تا عملیات جدید
سیانان یادآوری میکند که پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در ماه ژوئن، وزیر دفاع اسرائیل اذعان کرده بود که آنها فرصت عملیاتی برای هدف قرار دادن رهبر جمهوری اسلامی نداشتند. اما این بار شرایط متفاوت بود.
اعتراضات داخلی و تشدید برنامهریزی
به گزارش سیانان، اسرائیل و آمریکا هفتهها پیش از حمله روی این عملیات کار میکردند. در دیداری در مارالاگو پس از کریسمس، بنیامین نتانیاهو به ترامپ گفته بود جمهوری اسلامی در حال پیشبرد برنامه موشکهای بالستیک و احیای ظرفیت هستهای خود پس از بمباران تأسیسات غنیسازی در ژوئن است.
ترامپ در آن دیدار از تلاش مجدد اسرائیل برای هدف قرار دادن سایتهای موشکی حمایت کرد. چند روز بعد، اعتراضات گستردهای در ایران آغاز شد که با سرکوب خونین مواجه شد. ترامپ اعلام کرد آمریکا «آماده و مسلح» است؛ عبارتی که به نوشته سیانان نشان میداد برنامهریزی برای عملیات مشترک وارد مرحلهای جدیتر شده است.
همزمان، مقامهای ارشد نظامی و اطلاعاتی اسرائیل برای هماهنگی به واشنگتن رفتوآمد داشتند. دیدار ۱۱ فوریه ترامپ و نتانیاهو نیز ــ که یک هفته جلو افتاد ــ به گفته سیانان بخشی از تلاش برای اطمینان از تداوم حمایت آمریکا از گزینه نظامی بود. دو رهبر، بر خلاف همیشه، بدون حضور در برنامههای معمول عمومی، تنها پشت درهای بسته با هم گفتوگو کردند.
دیپلماسی همزمان با نمایش قدرت
با این حال، سیانان گزارش میدهد که تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافق هستهای به طور همزمان ادامه داشت. ترامپ به طور علنی میگفت هنوز آماده صدور مجوز عملیات نظامی نیست و پس از دیدار با نتانیاهو نوشت: «هیچ نتیجه قطعی حاصل نشد جز اینکه اصرار کردم مذاکرات ادامه یابد.»
در آن زمان، آمریکا هنوز حجم عظیم تجهیزات نظامی لازم برای اجرای چنین عملیاتی را در منطقه مستقر نکرده بود. اما به نوشته سیانان، در هفتههای بعد دو ناو هواپیمابر ــ از جمله جرالد فور، بزرگترین ناو جهان ــ همراه با صدها جنگنده، هواپیمای سوخترسان، کشتی و زیردریایی به سمت خاورمیانه اعزام شدند؛ استقراری که «بهوضوح برای جهان و ایران قابل مشاهده بود» و به اهرم فشار در مذاکرات تبدیل شد.
شکست مذاکرات و تصمیم نهایی
سیانان مینویسد فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در مذاکرات غیرمستقیم تلاش کردند امتیازهایی از جمهوری اسلامی بگیرند، اما بسیاری از مقامهای آمریکایی تردید داشتند تهران با پایان دائمی غنیسازی موافقت کند.
یک مقام ارشد آمریکایی به این شبکه گفت: «ما راههای بسیار زیادی پیشنهاد دادیم، اما با بازی و وقتکشی مواجه شدیم.» پس از آخرین دور مذاکرات در ژنو، ویتکاف و کوشنر به ترامپ اطلاع دادند که تهران حاضر به برچیدن کامل برنامه هستهای خود نیست؛ نتیجهای که به نوشته سیانان دیدگاه ترامپ درباره ضرورت اقدام نظامی را تقویت کرد.
ترامپ در مسیر سفر به تگزاس با شماری از سناتورهای جمهوریخواه مشورت کرد. در همان زمان، مقامهای اطلاعاتی جلسه صبح شنبه در تهران را شناسایی کرده بودند؛ جلسهای که به محور اصلی عملیات تبدیل شد.
ترامپ روز جمعه در بندر کورپوس کریستی گفت: «اکنون باید تصمیم بزرگی بگیریم… آسان نیست.»
