پیام جوان: گزارشهای کارشناسی اخیر، از جمله تحلیلهای گروه «فیلتربان» و روزنامه شرق، از «تغییر بنیادین» در مدل اِعمال فیلترینگ اینترنت در ایران پس از سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶) حکایت دارد. این گزارشها نشان میدهند که وضعیت فعلی صرفاً اختلال یا قطع دورهای نیست، بلکه شبکه اینترنت کشور در حال ورود به یک «معماری تازه» و «وضعیتی معلق، فرسایشی و پیشبینیناپذیر» است که از یک بازطراحی ساختاری عمیق خبر میدهد.
بر اساس این تحلیلها، مدل جدید فیلترینگ از شیوههای سنتی مسدودسازی IP و خاموشی سراسری فاصله گرفته و به سمت یک سیستم پیچیدهتر و هوشمندتر حرکت کرده است. این رویکرد تازه به جای مسدودسازی مستقیم، بر شناسایی الگوی ترافیک، نوع پروتکل و رفتار اتصال کاربران تمرکز دارد. کارشناسان معتقدند این مدل شباهت زیادی به سیستم فیلترینگ چین دارد و ممکن است با استفاده از تجهیزات شرکتهایی نظیر «هواوی» و بومیسازی ابزارها پیادهسازی شده باشد.
نتیجه این تغییرات، تجربهای متفاوت برای کاربران است؛ اینترنتی که «ظاهراً وصل» است اما عملاً کار نمیکند و فیلترشکنها پس از مدت کوتاهی از کار میافتند. هدف از این «اختلال هوشمند» و فرسایشی، خسته کردن کاربران و افزایش هزینه دسترسی به اینترنت آزاد است، بدون آنکه دولت متحمل فشار سیاسی ناشی از قطع کامل یا وایتلیست کردن شود. همچنین، گزارشها حاکی از آن است که کنترل شبکه اینترنت در کمتر از یک ماه گذشته به بخش امنیتی واگذار شده است.
این محدودیتهای جدید، که از نظر کارشناسان حتی از وضعیت پاییز ۱۴۰۱ نیز سختگیرانهتر است، خسارتهای مالی هنگفتی به مردم و کسبوکارها وارد کرده است. در حالی که مقامات جمهوری اسلامی این اقدامات را برای جلوگیری از ارتباط «تروریستها» ضروری میدانند، سازمانهای حقوق بشری آن را تلاشی برای سرپوش گذاشتن بر ابعاد سرکوب و کشتار معترضان قلمداد میکنند. این وضعیت نشانگر نوعی «تعلیق دائمی» اینترنت است که به جای شوک ناگهانی، فرسایش تدریجی را هدف قرار داده است.
