پیام جوان: دونالد ترامپ، رئیسجمهوری سابق ایالات متحده، با انتشار بیانیهای رسمی از امضای «توافق دفاعی مشترک مکه» میان کشورهای عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان استقبال کرد. وی این توافق استراتژیک را گامی بزرگ، جسورانه و بسیار مهم در راستای تقویت همکاریهای دفاعی و امنیتی در منطقه توصیف نمود و بر اهمیت اتحاد کشورهای خاورمیانه برای دفاع مشروع از خود تاکید کرد.
این پیمان امنیتی و نظامی در تاریخ ۱۶ مردادماه به امضای شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان رسید. ترامپ با تبریک به رهبران این سه کشور، ابراز امیدواری کرد که این ائتلاف بتواند به شکلی معنادار به ثبات منطقه کمک کند. بر اساس مفاد این توافق، حمله به هر یک از این سه کشور، به منزله حمله به تمامی اعضای پیمان تلقی خواهد شد.
امضای این توافق دفاعی در شرایطی صورت میگیرد که منطقه خاورمیانه همواره با چالشهای امنیتی متعددی روبرو بوده است. ناظران سیاسی معتقدند که هممرزی آبی و خاکی این سه کشور با جمهوری اسلامی ایران، اهمیت ژئوپلیتیک این پیمان را دوچندان میکند. در همین راستا، جو ویلسون، نماینده جمهوریخواه کنگره آمریکا، این توافق را دستاوردی بزرگ برای صلح و رفاه منطقه خواند و آن را نشانهای از انزوای روزافزون تهران دانست.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، پیش از این اعلام کرده بود که آنکارا، ریاض و اسلامآباد هیچ کشور مشخصی را به عنوان دشمن خود تلقی نمیکنند، مگر اینکه آن کشور دست به اقدامات خصمانه علیه اعضا بزند. ترکیه به عنوان یکی از اعضای کلیدی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، از صنایع نظامی پیشرفته و رو به رشدی برخوردار است که میتواند توان دفاعی این ائتلاف جدید را به شدت تقویت کند.
از سوی دیگر، پاکستان به عنوان تنها کشور اسلامی دارنده تسلیحات هستهای، نقش محوری در این پیمان ایفا میکند. روابط نظامی اسلامآباد و تهران در گذشته با تنشهایی همراه بوده است، به طوری که در پی حملات موشکی متقابل در دوران ریاستجمهوری ابراهیم رئیسی، ارتش پاکستان مواضعی را در خاک ایران هدف قرار داد. حضور پاکستان در این پیمان، بعد جدیدی از بازدارندگی نظامی را به ائتلاف مکه میبخشد.
در نهایت، گزارشها حاکی از آن است که این پیمان دفاعی ممکن است در آینده نزدیک گسترش یابد. مقامات ترکیه اعلام کردهاند که انتظار میرود کشور مصر نیز به عنوان دارنده بزرگترین ارتش در جهان عرب، به این ساختار امنیتی ملحق شود. پیوستن احتمالی قاهره به پیمان مکه میتواند موازنه قدرت را در خاورمیانه به طور چشمگیری تغییر داده و معماری امنیتی جدیدی را در منطقه پایهگذاری کند.
