پیام جوان:
والاستریت ژورنال گزارش داده شرکتهای چینی، با وجود تحریمهای آمریکا، همچنان قطعات و تجهیزات دو منظوره به ایران و روسیه میفرستند؛ تجهیزاتی مانند موتور، باتری، کابل فیبرنوری و تراشههای رایانهای که کاربرد غیرنظامی دارند، اما میتوانند در تولید پهپادهای نظامی هم استفاده شوند.
بر اساس این گزارش، نقش شرکتهای کوچک چینی در این زنجیره پررنگتر شده است. والاستریت ژورنال بهطور مشخص از شرکت «شیامن ویکتوری تکنولوژی» نام برده که موتورهای طراحیشده آلمانی «لیمباخ ۵۵۰» را پیشنهاد فروش داده است؛ موتوری که با پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران مرتبط دانسته میشود؛ همان پهپادهایی که روسیه در جنگ اوکراین بهطور گسترده از آنها استفاده کرده است.
نکته مهم گزارش این است که مسیر دور زدن تحریمها تغییر کرده است. پیشتر بسیاری از قطعات غربی از مسیر چین، شرکتهای واسطه، شرکتهای پوششی در هنگکنگ و با برچسبگذاری نادرست به ایران و روسیه میرسید. اما حالا بخشی از این زنجیره مستقیماً با تولیدکنندگان و فروشندگان چینی کار میکند؛ شرکتهایی که به دلیل وابستگی کمتر به دلار و بازار آمریکا، کمتر از تحریمهای واشنگتن میترسند.
والاستریت ژورنال یکی از نمونههای این روند را ایمیلی میداند که شرکت شیامن ویکتوری تکنولوژی در پنجم مارس، همزمان با جنگ ایران و اسرائیل، ارسال کرده بود.
به نوشته این روزنامه، این شرکت در آن ایمیل ضمن ابراز نگرانی و همدردی با ایران در زمان جنگ، فروش موتورهای قابل استفاده در پهپادهای انتحاری را پیشنهاد داده بود. اهمیت این بخش در همین است: فروش قطعات فقط یک معامله پنهانی پشتپرده نیست؛ برخی شرکتهای کوچک چینی حتی در فضای جنگی هم بهطور فعال برای بازار ایران بازاریابی میکنند.
استفاده از برچسب نادرست برای عبور از تحریمها هم سابقه دارد. رویترز پیشتر گزارش داده بود موتورهای ساخت چین که در پهپادهای روسی به کار میروند، با عنوان «واحدهای خنککننده صنعتی» به روسیه ارسال شدهاند؛ برچسبی که هدف آن پنهان کردن کاربرد واقعی کالا و دور زدن محدودیتهای تحریمی و گمرکی بوده است.
آمریکا پیشتر هم درباره همین مسیر هشدار داده بود. در اکتبر ۲۰۲۴، واشنگتن دو شرکت چینی و یک شرکت و فرد روسی مرتبط با آنها را به دلیل نقش در ساخت و ارسال پهپادهای تهاجمی برای روسیه تحریم کرد.
رویترز و آسوشیتدپرس در آن زمان نوشتند این نخستین بار بود که آمریکا شرکتهای چینی را به دلیل مشارکت مستقیم در تولید یک سامانه کامل تسلیحاتی با شرکتهای روسی هدف تحریم قرار میداد.
چین در واکنش به آن تحریمها، اتهامهای آمریکا را رد کرد. پکن گفته بود با تحریمهای یکجانبه و اعمال صلاحیت فرامرزی مخالف است و ادعاهای واشنگتن درباره تجارت چین با روسیه را نمیپذیرد. مقامهای چینی همچنین میگویند بر صادرات کالاهای حساس و دو منظوره کنترل دارند.
در مورد ایران هم مسیر مشابهی دیده میشود. وزارت خزانهداری آمریکا در پروندههای مختلف، شبکههایی را هدف قرار داده که به گفته واشنگتن در تأمین قطعات برنامه موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی نقش داشتهاند.
در یکی از این پروندهها، خزانهداری آمریکا شرکت «اوج پرواز مادو نفر» را تولیدکننده موتورهای مورد استفاده در پهپادهای شاهد-۱۳۱ و شاهد-۱۳۶ معرفی کرده و گفته یک تبعه چین به نام «ما جیه» در هماهنگی میان این شرکت، مقامهای دفاعی جمهوری اسلامی و تأمینکنندگان چینی نقش داشته است.
رویترز هم پیشتر گزارش داده بود روسیه یک برنامه محرمانه پهپادی در چین راهاندازی کرده و با کمک متخصصان محلی، پهپادهای دوربرد برای استفاده در جنگ اوکراین توسعه داده است. مقامهای چینی در پاسخ گفته بودند از چنین پروژهای اطلاعی ندارند و پکن بر صادرات پهپادها کنترل سختگیرانه دارد.
