عبدالوهاب شهیدی

عبدالوهاب شهیدی – خواننده و نوازنده عود

نویسنده و پژوهشگر: علی تیموری

علی تیموری

 

عبدالوهاب شهیدی فرزند مرحوم حسن (صدرالاسلام) متولد 1301 در بخش میمه اصفهان در خانواده ای روحانی به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در میمه و بقیه را در تهران به پایان رساند. در سال 1318 به خدمت آموزش و پرورش به سمت آموزگاری در آمد و در سال 1320 به سربازی می رود. پس از پایان خدمت سربازی رسما به عنوان افزارمند در ارتش استخدام می شود.

شهیدی کار هنری را در سال 1322 در گروهی که عنوان “هزار دوستان” را داشت شرکت کرده و مدت سه سال تابلو موزیکال (مولانا، دید موسی یک شبانی را براه) و گل و بلبل از اشعار حافظ را اجرا و بروی پرده آورده و در کلاس جامعه باربد که زیر نظر اسماعیل مهرتاش اداره می شد به فرا گرفتن سنتور و عود و آموختن آواز اشتغال داشت ولی ساز تخصصی او عود است.

در مورد آشنایی با ساز عود او این چنین می‌گوید:

«ساز اول من سنتور بود که سال ۱۳۲۲ شروع کردم. ۱۲ سال سنتور می‌زدم. آن زمان رادیو خاورمیانه عربی را گوش می‌کردم و صدای عود من را خیلی منقلب می‌کرد. این که می‌گویند هر کسی هر آرزویی دارد به آن می‌رسد، من هم به آرزوم رسیدم. اولین نفری که من را راهنمایی کرد، آقایی بود با نام خضوری که عرب و از اهالی بصره بود. او استاد قانون بود. نوازنده خیلی ماهری بود که عود هم می‌زد. با او آشنا شدم. برایم عود آورد. راهنمایی‌ام کرد. طرز کوک و انگشت‌گذاری را یاد داد. یک مدت هم با هم نوازندگی می‌کردیم. چون من با تار آشنایی داشتم، زود پیدایش کردم. آن زمان آقایی با نام یوسف کاووسی در ارکستر عود می‌زد. آقای اکبر محسنی هم بود که در ارکستر می‌زد. این‌ها ساز اصلی‌شان تار بود و عود را هم سبک تار می‌زدند.

اما موقعی که من شروع کردم دیدم اگر من هم بخواهم سبک آن‌ها را استفاده کنم که همان است. من می‌خواهم آواز ایرانی بخوانم. می‌خواهم شور بخوانم، افشاری بخوانم. با ریتم نمی‌شود. این بود که روی مضراب عود پیاده کردم. سبک عوض شد.»

عبدالوهاب شهیدی در سال 1339 در رادیو با برنامه گلها فعالیت و همکاری خود را شروع کرد و تا سال 1357 در بسیاری از این برنامه ها شرکت جسته و در طول این مدت آثار بزرگی از خود برجای گذاشت. شهیدی هفت صفحه 33 دور از ساز سلوس خود پر کرده و برای شناساندن و آشنایی موسیقی اصیل و سنتی ایران سفرهایی به فرانسه، انگلستان، آمریکا، آلمان و افغانستان کرده بود که با شور و حالی خاص همراه بوده است.
عبدالوهاب شهیدی، احترام فوق العاده ای برای استاد آواز و ساز خود، اسماعیل مهرتاش قائل بود و پس از آن به اساتیدی چون مرتضی محجوبی، مهدی خالدی، حبیب الله بدیعی، علی تجویدی، پرویز یاحقی، حسین تهرانی، رضا ورزنده، فرامرز پایور، اصغربهاری، حسن كسایی، حسن ناهید و جلیل شهناز عشق می ورزید.

عبدالوهاب شهیدی

از میان آهنگهایی که تاکنون خوانده، بیشتر از همه به ترانه محلی ” آن نگاه گرم تو” که تنظیم آن از استاد فرامرز پایور و شعر آن از هما میرافشار است علاقه مند بود. عبدالوهاب شهیدی با اجرای بیش از 230 برنامه، از فعال ترین هنرمندان برنامه گلها بود و رتبه سوم بیش‌ترین برنامه موسیقی در گل‌ها را دارد. عبدالوهاب شهیدی در اجرای آوازهای محلی نیز پیش‌رو بوده‌است. استاد شهیدی هم چنین تصنیف های دیگری مانند یار بی وفا، همچنین وی قطعات قدیمی سرشناس چون آثار عارف قزوینی را نیز اجرا کرد که از میان آنها می توان به تصنیف های گریه را به مستی بهانه کردم (در آلبوم قدیمی حرف) و گریه کن که گر سیل خون گریی اشاره کرد. در سال 1335 روابط عمومی ارتش توانست برنامه ای در رادیو به خود اختصاص دهد که آن هم موسیقی بود. بجز عبدالواهاب شهیدی، حسین قوامی و ایرج هم برنامه داشتند که تا چهار سال در آنجا بودند. عبدالوهاب شهیدی ابتدا یادگیری ساز سنتور را شروع کرد اما پس از چند سال علاقه مند به ساز عود شد و آنرا فرا گرفت. شهیدی معتقد بود یک خواننده حتما باید بر یک ساز موسیقی اشرف داشته باشد. شهیدی مدعی است که یک ابتکار به خرج داده و مضراب تار را روی عود استفاده کرده و بدین ترتیب شیوه نوازندگی تار را روئی عود پیاده کرده است. در بسیاری از ساز و آوازه های او صدای عود وی در کنار آوازش به گوش می رسد. شهیدی با گروههای زیادی همکاری کرده از جمله با گروه پایور و در بیشتر آن آلبوم ها علاوه بر آواز، گروه نوازی ها را با عود همراهی کرده است. همچنین آلبوم هایی از تک نوازی های او منتشر شده بودند که از میان آنها آلبوم راز عود امروزه توسط انتشارات سرنا صوت بازنشر شده است. وی در باره انتشار آثارش پس از انقلاب توسط سرنا صوت گفته که انتشار این آثار بدون رضایت او بوده. این آلبوم ها قبلا روی صفحات 33 دور منتشر شده بودند و امروزه امتیاز آنها از آهنگ روز به سرنا صوت منتقل شده. شهیدی گفته بود که هیچ کدام از این دو ناشر مبلغ کامل را برای خرید امتیاز این آلبوم ها به صاحب اثر پرداخت نکرده اند.

پس از انقلاب 1357 دادگاه انقلاب اصفهان او را به اتهام ساواکی بودن، به چهار ماه حبس تأدیبی محکوم کرد و پس از آن نیز برای همیشه از کار در عرصه موسیقی کنار گذاشته شد. روزنامه اطلاعات در تاریخ 11 تیر 1358 این خبر را در باره عبدالوهاب شهیدی منتشر کرد:

“دادگاه انقلاب اسلامی اصفهان محاکمه عبدالوهاب شهیدی هنرمند سرشناس را پایان داد و به چهار ماه حبس تأدیبی محکوم ساخت. بر اساس کیفرخواست صادره شده متهم به کار مداوم در ساواک و جمع آوری اطلاعات و فروش زمین واگذاری دولت به ارتش بود. شهیدی ضمن دفاع، خود را هنرمند مردمی نامید که هرگز مدیحه سرای کسی نبوده، با توجه به رای دادگاه و چون این مدت را در زندان طی کرده بود آزاد شد. ”

استاد پس از انقلاب چون بسیاری دیگر، ایران را ترک کرده به ایالات متحده آمریکا رفت و در میانه دهه 1370 به ایران بازگشت. محمد رضا شجریان در جشن یازدهم خانه موسیقی در باره ی عبدالوهاب شهیدی گفت: او بزرگ مرد آواز هنر ایران است و سالیان درازی است که دستش را بوسیده ام و در حضور او کُرنش کردم و هیچگاه به خود اجازه ندادم که در حضور او عرض هنر کنم و از این بابت که من آمده ام جایزه او را تقدیم کنم متاسفم، استاد مرا ببخش و من در اندازه ای نیستم که جایزه شما را بدهم. استاد بزرگ موسیقی، عبدالوهاب شهیدی که چهار روز پس از تزریق واکسن کرونا دچار بیماری قلبی شده بود یک روز پس از بستری شدن در بیمارستــــان ، بــامداد دوشنبه 20 اردیبهشت 1400 در گذشت. پیکر وی در 22 اردیبهشت 1400 در قــــــــطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

روحش شـــاد و یادش گرامی

دیدگاهتان را بنویسید

همراهان پیام جوان

با عضویت در خبرنامه پیام جوان، در ابتدای هر ماه، نسخه الکترونیکی مجله را به صورت رایگان در ایمیل خود دریافت کنید.