با پیشرفت روزافزون فناوریهای پزشکی و تجاریسازی آنها، مرز میان غربالگریهای مفید و آزمایشهای غیرضروری بیش از هر زمان دیگری کمرنگ شده است. امروزه شرکتهای تجاری با بهرهگیری از تبلیغات گسترده و حمایت چهرههای مشهور، آزمایشهای مستقیم به مصرفکننده (DTC) نظیر اسکنهای کامل بدن یا بررسیهای میکروبیوم را به عنوان ابزاری برای تضمین سلامتی تبلیغ میکنند. با این حال، بسیاری از پزشکان و متخصصان هشدار میدهند که این تبِ جدیدِ دادهمحوری، به جای ارتقای سلامت، بیشتر موجب سردرگمی، اضطراب و هزینههای مازاد برای مراجعان میشود.
غربالگری استاندارد پزشکی به معنای شناسایی بیماریها در مراحل اولیه و پیش از بروز علائم است؛ فرآیندی که در مورد بیماریهایی مانند دیابت و فشار خون بالا، به دلیل ارزان و بیخطر بودن، سالانه جان میلیونها نفر را نجات میدهد. اما در مقابل، پدیدهای به نام «غربالگری بیش از حد» (Overscreening) وجود دارد که با انجام آزمایشهای افراطی، مواردی را شناسایی میکند که نیازی به درمان ندارند یا اساساً خطری ایجاد نمیکنند. برای نمونه، بررسیها نشان میدهند که ۹۵ درصد از افرادی که اسکن امآرآی کامل بدن انجام میدهند، با یافتههای غیرطبیعی اما بیاهمیتی مواجه میشوند که عملاً هیچ تاثیری بر طول عمر آنها ندارند.
پیامد مستقیم این غربالگریهای بیمورد، مواجهه با یافتههای تصادفی یا اصطلاحاً «اینسیدنتالوما» (Incidentalomas) است. این تودهها یا کیستهای کوچک و بیخطر، زنجیرهای از آزمایشهای تکمیلی، نمونهبرداریهای تهاجمی و مراجعات مکرر به متخصصان را به همراه میآورند که علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین به سیستم سلامت و جیب بیماران، آرامش روانی آنها را نیز سلب میکند. فردی که پیش از آزمایش خود را کاملاً سالم میدانست، پس از مواجهه با یک گزارش مبهم، با احساس مداوم بیمار بودن و وجود خطرات پنهان در بدن خود دستوپنجه نرم خواهد کرد.
متخصصان حوزه سلامت توصیه میکنند که افراد پیش از اقدام برای انجام آزمایشهای ترند شده و تجاری، حتماً با پزشک خانواده خود مشورت کنند و میزان اثربخشی و عوارض جانبی این تستها را بسنجند. سازمانهای نظارتی مانند FDA بسیاری از این آزمایشهای مستقیم را تایید نکردهاند و شواهد کافی مبنی بر کاهش نرخ مرگومیر توسط آنها وجود ندارد. در نهایت، کارشناسان تاکید میکنند که مسیر واقعی سلامت نه از طریق جمعآوری افراطی دادههای بیولوژیکی، بلکه از مسیر رفتارهای ساده و سنتی نظیر تغذیه سالم، ورزش مستمر و حفظ ارتباطات اجتماعی موثر میگذرد.
