موج گرمای بیسابقه و مرگباری که اخیراً غرب قاره اروپا را در برگرفته، بار دیگر زنگ خطر تغییرات اقلیمی را به صدا درآورده است. بر اساس گزارش جدید «شبکه جهانی انتساب پدیدههای جوی به تغییرات اقلیمی» (WWA)، وقوع چنین دمای شدیدی بدون گرمایش زمین ناشی از فعالیتهای انسانی تقریباً غیرممکن بوده است. دانشمندان هشدار میدهند که مداخلات مخرب بشر در طبیعت سبب شده احتمال ثبت دماهای فوقالعاده بالا در طول شب، نسبت به دو دهه گذشته تا ۱۰۰ برابر افزایش یابد و بحرانهای زیستمحیطی جدیتری را رقم بزند.
این موج گرما علاوه بر شکستن رکوردهای تاریخی دما در کشورهایی مانند بریتانیا، به تعطیلی مدارس، اختلال گسترده در شبکه توزیع برق و مرگ دهها تن منجر شده است. تحلیلهای آماری نشان میدهد که اگر پدیده مشابهی در دهه ۱۹۷۰ میلادی رخ میداد، دمای هوا به طور متوسط حدود ۳.۵ درجه سانتیگراد خنکتر از شرایط بحرانی فعلی بود. بررسی وضعیت بیش از ۸۰۰ شهر اروپایی نیز حاکی از آن است که نزدیک به نیمی از آنها با شدیدترین سطح «تنش گرمایی» مواجه شدهاند؛ وضعیتی که در آن بدن انسان دیگر توانایی خنکسازی خود از طریق تعریق را ندارد.
یکی از ابعاد نگرانکننده این پدیده، افزایش چشمگیر دمای هوا در ساعات شبانه است که مانع از بازیابی و استراحت فیزیولوژیک بدن پس از تحمل گرمای طاقتفرسای روز میشود. در مناطقی از فرانسه، دمای شبانه برای بیش از یک هفته بالای ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد باقی مانده که به عنوان «شبهای گرمسیری» شناخته میشود. کارشناسان با اشاره به آمار تلفات بیش از ۶۰ هزار نفری در تابستان سال ۲۰۲۲، تاکید میکنند که استمرار این الگوهای جوی تهدیدی مستقیم و کشنده برای سلامت عمومی، بهویژه برای گروههای آسیبپذیر جامعه است.
سازمان جهانی هواشناسی علت اصلی این بحران را افزایش ۱.۴ درجهای دمای زمین نسبت به دوران پیش از صنعت، به دلیل انتشار بیرویه گازهای گلخانهای حاصل از سوختهای فسیلی میداند. پژوهشگران هشدار میدهند که قاره اروپا در حال حاضر سریعترین نرخ افزایش دما را در جهان تجربه میکند و اقدامات فعلی برای مهار گرمایش جهانی به هیچ وجه کافی نیست. در صورت عدم اتخاذ سیاستهای فوری و کارآمد در سطح بینالمللی، باید در آیندهای نزدیک منتظر جابهجا شدن پیاپی و کوتاهمدت رکوردهای دمایی هولناک در سراسر جهان باشیم.
