پیام جوان:
ایران از اسفند ۱۴۰۴ تاکنون یک قطع گسترده و بیسابقه اینترنت بینالمللی را تجربه میکند که وارد بیست و چهارمین روز خود شده است.
طبق رصد گروههای مستقل نظارت بر اینترنت، این خاموشی دیجیتال تاکنون بیش از ۵۵۲ ساعت طول کشیده است و از نظر مدت و شدت، جزو طولانیترین و شدیدترین قطعهای اینترنت در جهان محسوب میشود.
این خاموشی با محدود کردن دسترسی به اینترنت جهانی، کاربران در ایران را در وضعیت تقریباً انزوای دیجیتال قرار داده است.
تنها بخش بسیار محدودی از نهادهای خاص در کشور از طریق فهرستهای گزینشی قادر به دسترسی به اینترنت بینالمللی هستند، در حالی که میلیونها کاربر عادی از این امکان محروماند.
این وضعیت فراتر از کاهش دسترسی به وبسایتهاست؛ برای بسیاری از شهروندان قطع اینترنت به معنی قطع ارتباط با جهان خارج، اطلاعات مستقل و حتی اعضای خانواده و دوستان خارج از کشور است.
پیامدهای این خاموشی دیجیتال به سرعت در زندگی روزمره، جامعه و اقتصاد کشور آشکار شده است. کسبوکارهای آنلاین که به ارتباطات اینترنتی وابستهاند، با رکود قابل توجهی مواجه شدهاند و برخی گزارشها از کاهش فروش تا ۸۰ درصد در بخشهایی از بازار دیجیتال حکایت دارد.
فروشگاههای اینترنتی، پلتفرمهای خدمات الکترونیک، و شرکتهای فعال در تجارت دیجیتال میگویند که بدون دسترسی به اینترنت جهانی، ارتباط با مشتریان، خدمات مالی و پرداخت آنلاین، و حتی تعامل با شرکای خارج از کشور مختل شده است.
نقش اینترنت در تجارت امروز غیرقابلانکار است. بسیاری از استارتآپها و کسبوکارهای کوچک و متوسط برای پردازش پرداختها، دسترسی به بازارهای بینالمللی، و ارائه خدمات به مشتریان خارجی به اتصال جهانی نیاز دارند.
با بروز این خاموشی، بسیاری از این شرکتها در معرض کاهش درآمد، افت سرمایهگذاری و افزایش ریسک ورشکستگی قرار گرفتهاند. سرمایهگذاران خارجی که در مراحل پیشین به این شرکتها توجه داشتند نیز به دلیل نامشخص بودن وضعیت ارتباطی، ورود به تعاملات جدید را متوقف کردهاند.
تأثیر قطع اینترنت بر شهروندان نه فقط اقتصادی است، بلکه در زمینههای اجتماعی و انسانی نیز عواقب قابلتوجهی داشته است. کاربران معمولی گزارش دادهاند که امکان دسترسی به خبرهای بینالمللی، تحلیلهای مستقل و منابع اطلاعاتی گوناگون را از دست دادهاند. بسیاری از خانوادهها نیز از قطع تماس اینترنتی با بستگان و عزیزان خارج از کشور ابراز نگرانی کردهاند.
کارشناسان اجتماعی میگویند که نبود امکان دسترسی آزاد به اطلاعات باعث افزایش احساس انزوا، استرس و نگرانی در میان مردم شده و پیامدهای روانی قابلتوجهی به همراه داشته است.
قطع اینترنت همچنین آموزش دیجیتال را تحت تأثیر قرار داده است. دانشآموزان و دانشجویان که برای دسترسی به منابع علمی، کلاسهای آنلاین و پلتفرمهای آموزشی وابسته به اینترنت هستند، با محدودیتهای جدی روبهرو شدهاند. معلمان و استادان نیز برای ادامه فرآیند آموزشی آنلاین خود مجبور شدهاند از راهحلهای جایگزین کمبازده استفاده کنند، که کیفیت آموزش را کاهش داده است.
تجربه ایران در زمینه قطع اینترنت سابقه دارد، اما دوره کنونی از نظر مدت و شدت چشمگیرتر از دورههای گذشته است.
در جریان اعتراضهای آبان ۹۸، اینترنت سراسری حدود ۱۶۳ ساعت قطع شد و برای مدت خود بهعنوان یکی از بیسابقهترین قطعهای اینترنت در جهان شناخته شد.
همچنین در دی و بهمن ۱۴۰۴، همزمان با اعتراضهای سراسری، قطع گسترده اینترنت بیش از ۴۰۰ ساعت ادامه یافت.
با این حال، قطع اینترنت فعلی طولانیتر از هر دوره پیشین بوده و چشماندازی روشن برای بازگشت کامل به وضعیت عادی ارائه نمیشود.
کارشناسان فناوری اطلاعات و شبکه میگویند که حتی ابزارهای متداول برای دور زدن محدودیتها، مانند VPNها و سرویسهای پراکسی، در این دوره کارایی لازم را ندارند یا دسترسی پایدار را فراهم نمیکنند. استفاده از این ابزارها برای کاربران عادی دشوار است و نیازمند دانش فنی و منابع بیشتر است، که برای اکثریت مردم قابل دسترسی نیست.
گروههای ناظر همچنین اشاره دارند که قطع اینترنت جهانی در ایران محدود به قطع سرویسهای خارجی نیست. این خاموشی باعث ایجاد تبعیض دیجیتال شده است؛ به این معنا که بخش کوچکی از کاربران خاص، مانند نهادهای دولتی، سازمانهای مشخص یا افراد دارای مجوز، به اینترنت جهانی دسترسی دارند، در حالی که اکثریت مردم توان دسترسی به این شبکه را ندارند.
پیامدهای این قطعی تنها محدود به لحظه کنونی نیست. بسیاری از تحلیلگران پیشبینی میکنند که استمرار این وضعیت میتواند تأثیرات بلندمدتی بر اقتصاد دیجیتال، نوآوری فناوری، جذب سرمایهگذاری خارجی و نقش ایران در فضای اینترنت جهانی داشته باشد.
از سوی دیگر، تبعات اجتماعی، روانی و فرهنگی ناشی از انزوای دیجیتال، به ویژه در میان جوانان و اقشار فعال در فضای مجازی، میتواند چالشهای تازهای را در سالهای آینده ایجاد کند.
در مجموع، قطع اینترنت بینالمللی در ایران پدیدهای فراتر از یک اختلال فنی ساده است.
این خاموشی دیجیتال، با پیامدهای گسترده اقتصادی، اجتماعی و انسانی، زندگی میلیونها نفر را در داخل کشور تحت تأثیر قرار داده و ایران را در مسیری متفاوت از بسیاری دیگر از کشورها در زمینه ارتباطات دیجیتال قرار داده است.
تا زمانی که این محدودیتها ادامه دارد، پیامدهای آن در زندگی مردم، اقتصاد و جامعه ایران ادامه خواهد یافت.
