پیام جوان:
سیانان به نقل از چند منبع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا گزارش داده است مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، در شکلدادن به راهبرد جنگ و مدیریت مذاکرات با آمریکا برای پایان دادن به درگیری نقش دارد؛ اما میزان اختیار واقعی او در ساختار چندپاره قدرت همچنان روشن نیست.
مجتبی خامنهای از زمان حملهای که به کشته شدن پدرش و چند فرمانده ارشد نظامی انجامید و خود او را بهشدت زخمی کرد، در انظار عمومی دیده نشده است. منابع آگاه به سیانان گفتهاند دستگاههای اطلاعاتی آمریکا تاکنون نتوانستهاند محل حضور او را بهطور تصویری تأیید کنند.
بخشی از این ابهام به این دلیل است که او از هیچ وسیله الکترونیکی برای ارتباط استفاده نمیکند و فقط از طریق دیدار حضوری یا ارسال پیام با پیک در تماس است. منابع آگاه به سیانان گفتهاند مجتبی خامنهای همچنان در انزوا و تحت درمان است و دچار سوختگیهای شدید در یک سمت بدن شده؛ سوختگیهایی که صورت، بازو، بخش میانی بدن و یکی از پاهای او را درگیر کرده است.
در مقابل، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی تصویر متفاوتی ارائه کردهاند. مظاهر حسینی، رئیس تشریفات دفتر رهبری، گفته مجتبی خامنهای «در سلامت کامل» است و فقط پا، پایین کمر و پشت گوش او آسیب جزئی دیده است. مسعود پزشکیان نیز گفته دیداری دو ساعت و نیمه با او داشته؛ نخستین دیدار حضوری گزارششده میان یک مقام ارشد جمهوری اسلامی و رهبر جدید.
با این حال، سیانان نوشته شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مجتبی خامنهای تا حد زیادی از روند تصمیمگیری روزمره فاصله دارد و فقط بهصورت پراکنده در دسترس است. در نتیجه، مقامهای ارشد سپاه پاسداران، همراه با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، عملاً اداره روزانه جنگ و مذاکرات را در دست دارند.
یک منبع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا درباره نقش مجتبی خامنهای گفته است: «هیچ نشانهای وجود ندارد که او بهطور مستمر دستور صادر میکند، اما چیزی هم نیست که ثابت کند چنین نمیکند.»
ابهام درباره میزان اختیار واقعی مجتبی خامنهای در ساختار قدرت ادامه دارد. یک منبع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا این وضعیت را به ترکیبی از دو فیلم آمریکایی «جادوگر شهر اُز» و «آخر هفته با برنی» تشبیه کرده؛ اشارهای به وضعیتی که در آن معلوم نیست قدرت واقعی پشت پرده دست چه کسی است و آیا دیگران از نام و جایگاه فردی غایب برای پیشبرد تصمیمها استفاده میکنند یا نه.
ابهام درباره سلامت، میزان اختیار و جایگاه مجتبی خامنهای برای دولت ترامپ نیز به یک چالش تبدیل شده است؛ چون مقامهای آمریکایی هنوز مطمئن نیستند در تهران چه کسی اختیار واقعی برای مذاکره و تصمیمگیری درباره پایان جنگ را دارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته ساختار قدرت جمهوری اسلامی «بهشدت چندپاره و ناکارآمد» است و همین مسئله میتواند مانع رسیدن به توافق شود.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، به سیانان گفته حتی اگر مجتبی خامنهای عملاً در موقعیت هدایت مذاکرات نباشد، ساختار قدرت از نام او برای تأیید تصمیمهای کلان استفاده میکند. به گفته او، غیبت مجتبی خامنهای باعث شده نسبت دادن دیدگاهها به او به نوعی پوشش سیاسی برای مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی تبدیل شود.
در بخش نظامی، ارزیابیهای آمریکا نشان میدهد جنگ تواناییهای جمهوری اسلامی را تضعیف کرده، اما نابود نکرده است. گزارش تازهای که سیانان به آن اشاره کرده، میگوید حدود دو سوم پرتابگرهای موشکی جمهوری اسلامی از حملات آمریکا جان سالم به در بردهاند؛ بخشی به این دلیل که آتشبس به ایران فرصت داده برخی تجهیزات مدفونشده را دوباره بیرون بیاورد.
یک گزارش جداگانه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نیز نشان میدهد جمهوری اسلامی احتمالاً میتواند تا چهار ماه دیگر محاصره آمریکا را بدون فروپاشی کامل اقتصاد تحمل کند.
سیانان همچنین نوشته پیش از دور نخست مذاکرات در اسلامآباد، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، از برخی شرکای خلیج فارس پرسیده بود در میان چهرههای سیاسی و نظامی باقیمانده در ایران چه کسی اختیار مذاکره با آمریکا را دارد. به گفته یک منبع، مقامهای دستکم یک کشور منطقه، قالیباف را فردی معرفی کردهاند که بیش از دیگر چهرههای ارشد سپاه و دولت چنین اختیاری دارد.
قالیباف دور نخست مذاکرات با آمریکا در اسلامآباد را هدایت کرد و اکنون یکی از چهرههای اصلی نماینده جمهوری اسلامی در گفتوگوها تلقی میشود. با این حال، دور دوم مذاکرات که قرار بود در پاکستان برگزار شود، در نهایت انجام نشد.
جمعبندی گزارش سیانان این است که مجتبی خامنهای نام و جایگاه رهبری را دارد، اما میزان حضور عملی او در تصمیمگیری روشن نیست. در غیاب او، سپاه و قالیباف نقش پررنگتری در اداره جنگ و مذاکرات پیدا کردهاند؛ وضعیتی که هم ساختار قدرت جمهوری اسلامی را مبهمتر کرده و هم مسیر گفتوگو با آمریکا برای پایان جنگ را پیچیدهتر.
