پیام جوان: بحران کمبود دارو در ایران از محدوده داروهای خاص و وارداتی فراتر رفته و اکنون به اقلام تولید داخل، از جمله مسکنها، داروهای گوارشی و آرامبخشها سرایت کرده است. گزارشهای رسانهای نشان میدهند که شهروندان برای تهیه سادهترین نسخههای درمانی خود ناچارند به چندین داروخانه مراجعه کنند و در بسیاری از موارد، نسخههای چندقلمی بیماران به دلیل عدم موجودی کامل نمیشود. این وضعیت، دسترسی پایدار جامعه به خدمات درمانی اولیه را با چالشهای جدی مواجه ساخته است.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند ریشه اصلی این بحران به عدم صرفه اقتصادی تولید برای کارخانجات داخلی بازمیگردد. با توجه به وابستگی بخشی از مواد مؤثره و بستهبندی صنعت دارو به واردات، نوسانات ارزی و افزایش هزینهها موجب شده تا قیمتهای مصوب دولتی کفاف هزینههای تولید را ندهد. شکاف عمیق میان قیمت محاسباتی نهادهای نظارتی و قیمت پیشنهادی تولیدکنندگان، انگیزه تولید برخی اقلام حیاتی را به شدت کاهش داده است.
رئیس سازمان غذا و دارو با تایید وجود این شکاف قیمتی، به نمونههایی نظیر اختلاف قیمت مصوب و هزینه واقعی تولید برخی داروهای اعصاب اشاره کرده است. به گفته مقامات این سازمان، اگرچه کمیسیون قیمتگذاری میتواند برای پیشگیری از کمبود بازار اقدام به اصلاح قیمتها کند، اما فشارهای بیرونی مانع از اتخاذ تصمیمات به موقع میشود. تاخیر در تصمیمگیریهای کلیدی قیمتی که باید در اواخر سال گذشته انجام میشد، اکنون اثرات منفی خود را بر بازار مصرف نشان داده است.
علاوه بر مشکلات ساختاری داخلی، هزینههای لجستیک و حملونقل بینالمللی نیز پس از تنشهای منطقهای به شدت افزایش یافته است. هزینه حمل کانتینرهای تجاری به مقصد ایران رشد چند برابری داشته که این امر بهای تمامشده مواد اولیه وارداتی را مضاعف کرده است. از سوی دیگر، به دلیل محدودیتهای تجاری و تحریمها، تامین دارو از کشورهای اروپایی تقریباً متوقف شده و واردات عمدتاً به کشورهای ثالث نظیر هند، ترکیه و چین محدود شده است.
بحران نقدینگی در زنجیره تامین دارو یکی دیگر از موانع بزرگ پیشرو است؛ به طوری که مطالبات معوق صنعت دارو به حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. عدم پرداخت به موقع مطالبات داروخانهها توسط سازمانهای بیمهگر، توان مالی موزعین و داروخانهها را به شدت کاهش داده است. در این میان، تنها داروخانههای بزرگتر که توان خرید نقدی دارند میتوانند سهمیه بیشتری جذب کنند که این امر به توزیع ناعادلانه دارو در سطح شهرها دامن زده است.
تداوم این وضعیت بیشترین آسیب را به بیماران، بهویژه مبتلایان به بیماریهای اعصاب و روان وارد میکند که امکان جایگزینی یا قطع مصرف داروهای خود را ندارند. سرگردانی بیماران میان داروخانههای متعدد برای یافتن یک قلم داروی حیاتی، نیازمند مداخله فوری نهادهای تصمیمگیر جهت اصلاح نظام قیمتگذاری و تسویه مطالبات معوق است تا از بروز فاجعهای بزرگتر در نظام سلامت کشور جلوگیری شود.
