پیام جوان: فرونشست زمین اکنون در ۳۰ استان ایران ثبت شده و گیلان تنها استانی است که تاکنون گزارشی از این پدیده در آن ثبت نشده است. علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، میگوید پهنه فرونشستی مشهد که تا دو سال پیش به محدوده شهری نرسیده بود، اکنون تا نزدیکی مرکز این کلانشهر پیشروی کرده است.
به گفته بیتاللهی، وسعت پهنه فرونشست در جنوبغرب تهران طی دو سال گذشته ۲۵ تا ۳۰ درصد و در اصفهان حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. استانهای کرمان، خراسان رضوی، فارس، اصفهان و تهران بیشترین برداشت آب زیرزمینی را دارند و همزمان از نظر وسعت مناطق درگیر و سرعت فرونشست نیز در میان آسیبپذیرترین مناطق کشور قرار گرفتهاند.
پیامدهای این پدیده در برخی شهرها به زیرساختهای شهری نیز رسیده است. شامگاه ۱۴ شهریور، بخشی از یکی از خیابانهای اصفهان در زیر یک تانکر فرو نشست و چرخهای خودرو داخل حفره ایجادشده گرفتار شد. همچنین گزارشهای رسانههای ایران از شکستهای مکرر شبکه آب و فاضلاب اصفهان در پی ایجاد فروچالهها حکایت دارد و بر اساس گزارش اقتصاد۲۴، طی ۲۰ سال گذشته ۳۴ مورد فروریزش در تهران ثبت شده است.
رتبه سوم در جهان، از دیگر ابعاد این بحران است. بیتاللهی با استناد به مطالعات جهانی گفته است تنها حدود پنج درصد از پهنههای فرونشستی جهان با نرخ بیش از ۱۰ سانتیمتر در سال مواجهاند، اما نرخ فرونشست در چندین استان ایران از این میزان فراتر رفته است. به گفته او، ایران از نظر کسری منابع آب زیرزمینی پس از چین و اندونزی در رتبه سوم جهان قرار دارد و از نظر وسعت پهنههای فرونشستی نیز پس از چین و آمریکا سوم است؛ در حالی که در برخی دشتهای ایران نرخ فرونشست به ۴۰ سانتیمتر و بیشتر در سال رسیده است.
این وضعیت همچنین نگرانیهایی درباره میراث تاریخی ایران ایجاد کرده است. بیتاللهی گفته نرخ فرونشست در مرودشت فارس، محل قرارگیری تختجمشید و نقشرستم، به حدود ۲۲ سانتیمتر در سال رسیده است. مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، نیز برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی، خشکسالیهای پیدرپی و شیوههای ناکارآمد کشاورزی را از عوامل اصلی این بحران دانسته است. بیتاللهی تأکید کرده است که تاکنون، به جز بارندگی و شرایط اقلیمی که به گفته او «لطف طبیعت» بوده، اقدام ملموسی برای کاهش خطرات فرونشست مشاهده نشده است.
