بر اساس جدیدترین دادههای موسسه ردیابی نفتکشها «کپلر»، صادرات نفت خام جمهوری اسلامی ایران به چین در ماه جاری میلادی با کاهشی چشمگیر به ۵۵۶ هزار بشکه در روز رسیده که پایینترین میزان از ژانویه ۲۰۲۳ تاکنون است. این افت شدید در حالی رخ میدهد که چین پیش از این بهطور میانگین روزانه ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت از ایران خریداری میکرد و بیش از ۸۰ درصد صادرات دریایی ایران را به خود اختصاص داده بود. همزمان، پالایشگاههای مستقل چینی در استان شاندونگ و هلدینگهای بزرگی مانند «شنگهونگ» خرید خود را از کشورهای جایگزین نظیر عراق، قطر، امارات و عربستان سعودی به شدت افزایش دادهاند.
تحلیلگران بازار انرژی علت اصلی این چرخش ناگهانی را کاهش جذابیت قیمتی نفت ایران میدانند؛ چرا که رقبای منطقهای نفت خود را برای تحویل در ماههای اوت و سپتامبر با تخفیفهای جذابتری بین ۵ تا ۸ دلار نسبت به شاخص برنت عرضه کردهاند. در مقابل، نفت سبک ایران تنها با تخفیف ۲ تا ۳ دلاری عرضه میشود که عملاً نفت تحریمی ایران را گرانتر از رقبای بدون تحریم منطقه ساخته است. این اختلاف قیمت سبب شده تا خریداران سنتی چین ترجیح دهند نیازهای خود را از منابع مطمئنتر و ارزانتر تامین کنند.
کاهش تقاضای پکن در شرایطی رخ میدهد که حجم عظیمی از نفت ایران روی آب سرگردان مانده است. گزارشها نشان میدهند که در بازه زمانی اواسط ژوئن تا اوایل ژوئیه، بیش از ۳۴ میلیون بشکه نفت خام ایران در قالب ۲۱ نفتکش از تنگه هرمز عبور کرده و دهها میلیون بشکه دیگر نیز در مسیر آسیا یا در انتظار تخلیه قرار دارند. لغو مجوزهای فروش و تشدید تحریمهای ایالات متحده، وضعیت فروش این محمولهها را در هالهای از ابهام فرو برده و انباشت نفت ایران در دریا را به همراه داشته است.
از سوی دیگر، خبرگزاری بلومبرگ گزارش داده است که دولت چین به منظور مقابله با پیامدهای تنشهای احتمالی در تنگه هرمز و لغو معافیتهای نفتی ایران توسط آمریکا، اقدامات پیشگیرانهای را آغاز کرده است. پکن از پالایشگاههای بزرگ دولتی خود خواسته تا تولید بنزین و گازوئیل را افزایش داده یا در سطح بالا حفظ کنند تا بازار داخلی در صورت بروز هرگونه اختلال در عرضه نفت خلیج فارس با بحران سوخت مواجه نشود. این تصمیم نشاندهنده تلاش چین برای کاهش وابستگی به جریانهای پرریسک نفتی در خاورمیانه است.
