پیامدهای گسترده قطع اینترنت: از فقر روایت تا فرسایش اعتماد اجتماعی

پیام جوان: قطع اینترنت در هفته‌های اخیر، به‌ویژه پس از حوادث دی‌ماه، به یکی از عوامل اصلی تشدید نارضایتی عمومی تبدیل شده است. این نارضایتی تنها ناشی از اختلال در کسب‌وکارها یا محدودیت دسترسی به شبکه‌های اجتماعی نیست، بلکه ریشه در محرومیت جامعه از امکان مشارکت در روایت جمعی وقایع و کسب اطلاعات کامل از آنچه در حال رخ دادن است، دارد. این حس محرومیت، ابعاد عمیق‌تری از نارضایتی‌های اقتصادی و سرگرمی را در بر می‌گیرد.

در شرایط کنونی، نمی‌توان نقش انسداد ارتباطی را نادیده گرفت. جامعه‌ای که به گردش سریع اطلاعات و ابراز نظرات در بستر اینترنت عادت کرده است، با قطع ناگهانی و طولانی‌مدت این بستر، احساس حذف‌شدگی و انزوا می‌کند. اینترنت در سال‌های گذشته به ابزاری برای بیان روایت‌های شخصی و جمعی و دستیابی به تصویری چندلایه از واقعیت تبدیل شده بود که اکنون این امکان از جامعه سلب شده است و همین امر، حس ناخوشایندی را در پی دارد.

عدم امکان بیان احساسات و مشاهده بازتاب آن در جامعه، افراد را از دایره کنشگری اجتماعی خارج می‌کند و به «فقر روایت» می‌انجامد؛ جایی که مردم نه تنها اطلاعات کمتری دریافت می‌کنند، بلکه توانایی ساختن روایتی منسجم از شرایط موجود را نیز از دست می‌دهند. وقتی نتوان از اکنون روایتی درست ساخت، آینده نیز قابل تصور نخواهد بود و ناامیدی دقیقاً در همین نقطه شکل می‌گیرد؛ جایی که زمان حال معلق و آینده غیرقابل تصور می‌شود.

قطع اینترنت همچنین ساختار اعتماد اجتماعی را مختل می‌کند. جامعه امروز ایران، به‌ویژه نسل‌های جوان‌تر، به دسترسی به منابع اطلاعاتی متنوع عادت کرده و تک‌صدایی را برنمی‌تابد. در غیاب جریان‌های اطلاعاتی دیگر، ارائه صرف روایت رسمی، به‌جای تقویت اعتماد، ممکن است نتیجه‌ای معکوس در پی داشته باشد. اعتماد، حاصل گفت‌وگو، آزادی کسب اطلاعات و تبادل نظر است و زمانی که این امکانات محدود می‌شوند، جامعه به‌جای همدلی، به سمت سکوت، بدبینی و فرسایش سرمایه اجتماعی سوق می‌یابد.