هوش مصنوعی و تنهایی نوجوانان: پناهگاهی مجازی یا تهدیدی واقعی؟

پیام جوان: یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که تقریباً دو نفر از هر پنج نوجوان (حدود ۳۹ درصد) در گروه سنی ۱۱ تا ۱۸ سال، برای دریافت مشاوره، همراهی عاطفی یا حمایت روانی به چت‌بات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی مراجعه می‌کنند. این یافته‌ها حاکی از آن است که وابستگی نسل جوان به ابزارهای هوش مصنوعی دیگر صرفاً به فعالیت‌های آموزشی محدود نمی‌شود، بلکه نیازهای عاطفی و روانی آن‌ها را نیز در بر می‌گیرد و این فناوری‌ها به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از منابع اصلی پشتیبانی شخصی برای آن‌ها هستند.

دلایل اصلی انتخاب هوش مصنوعی توسط نوجوانان شامل سرعت پاسخ‌گویی، دسترسی آسان و امکان ناشناس ماندن است. طبق این مطالعه، ۱۴ درصد از شرکت‌کنندگان برای کمک در روابط دوستی، ۱۱ درصد برای مدیریت مشکلات سلامت روان و ۱۲ درصد صرفاً برای صحبت کردن و تخلیه احساسات به چت‌بات‌ها مراجعه می‌کنند. این گرایش می‌تواند نشانه‌ای از افزایش تنهایی در میان نوجوانان باشد؛ به‌ویژه برای آن دسته از جوانانی که ترجیح می‌دهند احساسات یا مشکلات خود را با خانواده و دوستان در میان نگذارند یا گفت‌وگوی مستقیم با انسان را تنش‌زا می‌دانند.

با این حال، پژوهشگران و متخصصان سلامت روان هشدار می‌دهند که اتکای فزاینده به هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین تعاملات انسانی واقعی شود و بر رشد روابط اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی نوجوانان تأثیر منفی بگذارد. بسیاری از نوجوانان نیز اذعان دارند که هوش مصنوعی نمی‌تواند جای خالی تعاملات انسانی را پر کند. علاوه بر این، چت‌بات‌های هوش مصنوعی معمولاً قادر به تشخیص نشانه‌های خطر جدی روانی مانند افسردگی یا افکار آسیب‌رسان نیستند و اغلب توصیه‌هایی سطحی ارائه می‌دهند که لزوماً افراد را به دریافت کمک حرفه‌ای هدایت نمی‌کند.

در نهایت، در حالی که چت‌بات‌های هوش مصنوعی به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی دیجیتال نوجوانان تبدیل شده‌اند، این روند هم فرصت‌ها و هم خطرات جدی را به همراه دارد. اگرچه برخی آن را همراهی در دسترس و بی‌قضاوت می‌دانند، اما متخصصان بر این نکته تأکید دارند که حمایت انسانی واقعی از سوی خانواده، دوستان و مشاوران حرفه‌ای برای مدیریت احساس تنهایی یا بحران‌های روانی ضروری است. لذا، ارزیابی دقیق و هدایت صحیح رابطه نوجوانان با فناوری‌های نوین برای تضمین سلامت روان نسل آینده از اهمیت بالایی برخوردار است.