پیام جوان:
گزارشی که دوشنبه ۵ مرداد در جروزالم پست منتشر شد میگوید جمهوری اسلامی و حزبالله با بهرهبرداری از کاستیهای نظام آموزشی لبنان، شبکهای از مدارس و مؤسسات آموزشی ایجاد کردهاند که هدف آن تربیت نسل جدیدی از نیروهای وفادار به ایدئولوژی افراطی حزبالله است.
این گزارش را ژاک نریا، سرهنگ بازنشسته و پژوهشگر «مرکز اورشلیم برای امنیت و امور خارجی»، تهیه کرده است. به گفته او، شبکههای آموزشی وابسته به حزبالله علاوه بر ارائه آموزشهای رسمی، برنامهای موازی برای ترویج مفاهیمی چون «مقاومت»، «شهادت»، «جهاد»، و «ولایت فقیه» اجرا میکنند.
پیشینه آموزش شیعیان لبنان
بر اساس این گزارش، رهبران مذهبی و سیاسی شیعه از دوره عثمانی و قیمومت فرانسه تلاشهایی را برای کاهش محرومیت آموزشی شیعیان لبنان آغاز کرده بودند، اما تحولات عمده در این زمینه از نیمه دوم قرن بیستم شتاب گرفت.
این تلاشها شامل تأسیس مؤسسات دینی و اجتماعی مدرن و همچنین گسترش جریانهای فکری سکولار، از جمله مارکسیسم، در بخشهایی از جامعه شیعه بود. با این حال، در بسیاری از مناطق روستایی، آموزش همچنان عمدتاً بر سواد ابتدایی و مطالعات سنتی اسلامی متمرکز بود.
گزارش میگوید انقلاب اسلامگرایانه بهمن ۱۳۵۷ در ایران، تأثیر تعیینکنندهای بر شکلگیری شبکههای آموزشی شیعی وابسته به حکومت جدید ایران و حزبالله در لبنان داشت.
حمایت مالی جمهوری اسلامی از مراکز آموزشی
عباس موسوی، دبیرکل پیشین حزبالله، قبل از اعلام رسمی موجودیت این گروه، حوزه «امام منتظر» را در سال ۱۳۵۸ در بعلبک تأسیس کرد.
بر اساس گزارش، این مرکز با حمایت محمدباقر صدر، روحانی شیعه عراقی، و جمهوری اسلامی راهاندازی شد. سفیر وقت جمهوری اسلامی در دمشق نیز در مراسم افتتاح آن حضور داشت.
در آن مراسم اعلام شد که جمهوری اسلامی ۳۵ هزار دلار و ۱۰ هزار لیره سوری برای ساخت این حوزه اختصاص داده است.
گزارش میافزاید پس از سقوط حکومت پهلوی و جنگ لبنان در سال ۱۳۶۱، برابر با ۱۹۸۲ میلادی، مدارس شیعی خارج از نظام دولتی، به ویژه در جنوب لبنان، با سرعت بیشتری گسترش یافتند.
به گفته نویسنده گزارش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از تضعیف جریانهای چپ و سکولار لبنان در آن دوره استفاده کرد و حمایت مالی از مدارس مذهبی شیعه را افزایش داد.
در دهه ۱۳۶۰ خورشیدی، منابع مالی رژیم ایران در اختیار مدارس دینی شیعه قرار گرفت، و برنامههایی با عناوینی مانند «دانشآموزان حزبالله» و «بسیج آموزشی» شکل گرفت.
بر پایه این گزارش، تا سال ۱۳۶۶، برابر با ۱۹۸۷ میلادی، حدود ۱۹۸ مدرسه در غرب بیروت و حومه آن از کمکهای مالی جمهوری اسلامی برخوردار بودند.
مدارس المهدی و المصطفی
این گزارش شبکههای آموزشی «المهدی» و «المصطفی» را از مهمترین مجموعههای وابسته به حزبالله معرفی میکند.
حسن نصرالله، دبیرکل پیشین حزبالله که در سال ۱۴۰۳ در حمله اسرائیل کشته شد، پیشتر نقش این مدارس را در تربیت نسل آینده هواداران حزبالله ستوده بود.
او در یکی از سخنرانیهای خود گفته بود حزبالله توسعه جغرافیایی و سازمانی این مدارس را ادامه خواهد داد، زیرا این مراکز با «ایمان و مأموریت جهادی» این گروه پیوند دارند.
نعیم قاسم، دبیرکل کنونی حزبالله، نیز از بنیانگذاران شبکه مدارس المصطفی بوده است. او هدف این مدارس را ایجاد هویتی توصیف کرده است که «دانش، جهاد، آموزش و ایمان» را در خدمت مقاومت و آمادهسازی برای تشکیل «دولت امام مهدی» به یکدیگر پیوند میدهد.
بر اساس گزارش، مدارس المصطفی عمدتاً طبقات متوسط و متوسط رو به بالای جامعه شیعه و همچنین فرزندان مقامهای ارشد حزبالله را هدف قرار میدهند.
به گفته گزارش، هدف این شبکه تربیت نسل تازهای از نخبگان حرفهای است که بتوانند در حوزههای دانشگاهی، اداری و تخصصی منافع حزبالله را نمایندگی کنند.
آموزش ایدئولوژیک در کنار برنامه رسمی
گزارش میگوید مدارس وابسته به «بنیاد اسلامی آموزش» و «انجمن آموزش دینی اسلامی» در کنار برنامه رسمی لبنان، محتوای ایدئولوژیک ویژهای را نیز تدریس میکنند.
در این برنامهها، روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، و علی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی، بهعنوان الگو معرفی میشوند.
بر اساس برآورد ارائهشده در گزارش، حزبالله در سال ۱۴۰۵ دستکم بر ۲۲ مدرسه با حدود ۴۷ هزار دانشآموز نظارت دارد. شمار بیشتری از دانشآموزان نیز در مدارس و شبکههای آموزشی وابسته به این گروه تحصیل میکنند.
شبکه المهدی که زیر نظر بخش آموزشی شورای اجرایی حزبالله فعالیت میکند، دستکم شامل ۱۷ مدرسه ابتدایی و متوسطه است.
ژاک نریا میگوید این مدارس با هدف ایجاد جامعهای منضبط و از نظر ایدئولوژیک یکپارچه فعالیت میکنند، و حزبالله آموزش را یکی از ابزارهای اصلی برای ایجاد آنچه «جامعه مقاومت» مینامد در نظر میگیرد.
آموزش مفاهیم نظامی و شهادت
در گزارش آمده است که مدارس المهدی و المصطفی به دلیل دریافت یارانههای گسترده قادرند الزامات قانونی دولت لبنان را رعایت کنند و همزمان برنامه آموزشی موازی خود را ادامه دهند.
یکی از مفاهیم محوری در این برنامه، ولایت فقیه است؛ اصلی که بر مبنای آن رهبر جمهوری اسلامی از اختیارات عالی سیاسی و مذهبی برخوردار است.
گزارش همچنین بیان میکند که برخی فعالیتهای بدنی کودکان از حدود پنجسالگی به تمرینهای نظامی شباهت دارد، و هدف آن عادیسازی خشونت و آمادهسازی ذهنی دانشآموزان برای پیوستن به ساختارهای حزبالله است.
«پیشاهنگان امام مهدی» نیز از دیگر نهادهای وابسته به حزبالله است که به گفته گزارش، در انتقال کودکان از محیط آموزشی به ساختارهای سازمانی و نظامی این گروه نقش دارد.
بر اساس آمار ارائهشده در گزارش، حدود ۱۰۰ هزار کودک و نوجوان در این مجموعه عضویت دارند، لباسهایی شبیه یونیفرم نظامی حزبالله میپوشند، و برخی از اعضای برگزیده از ۱۶سالگی امکان ورود به ساختار نظامی این گروه را پیدا میکنند.
محتوای کتابهای درسی
نویسنده گزارش میگوید در کتابهای درسی و فعالیتهای کلاسی این مدارس، مفاهیمی چون شهادت و مقاومت ستایش میشود، و دیدگاههای خصمانه علیه اسرائیل و کشورهای غربی ترویج میشود.
«مجله مهدی» نیز که برای کودکان و نوجوانان ۴ تا ۱۷ساله منتشر میشود، داستانها و تصاویر مرتبط با مبارزه مسلحانه را در اختیار دانشآموزان قرار میدهد.
گزارش همچنین میگوید سرود ملی لبنان در این مدارس کمتر اجرا میشود، و در مواردی سرود «سلام یا مهدی» جایگزین آن شده است.
به ارزیابی نویسنده گزارش، اجرای روزانه این سرود با هدف تقویت پیوند کودکان با ایدئولوژی جمهوری اسلامی و تضعیف هویت ملی لبنانی آنان صورت میگیرد.
