سكته مغزي

دكتر سيّد سعيد زمانيه شهري (MD)
دكتر سونيا سيّدالحسيني (MD)

*تعريف سكته مغزي:
سکته مغزی یکی از شناخته شده‌ترین دلایل مرگ و میر و يا افزايش از كارافتادگي در نقاط مختلف جهان است. سکته مغزی در حقیقت یک حمله مغزی است که با ایجاد وقفه در گردش خون به بخشی از مغز رخ می دهد.به عبارتي اگر به هردليلي خون رساني به عضوي(ازجمله مغز) مختل شود و اين روند فورا برطرف نشود اصطلاحا سكته يا اينفاركت رخ ميدهد.دو نوع اصلی سکته مغزی وجود دارند که شامل ایسکمیک و هموراژیک می شوند. سکته های مغزی ایسکمیک شایع‌تر هستند و به واسطه باریک شدن یا مسدود شدن شریان هایی که به سمت مغز می روند (به علت آمبولي چربي يا لخته خوني يا تصلب شرايين شديد)و به کاهش شدید جریان خون منجر می شود، رخ می دهند. سکته های مغزی هموراژیک کمتر رخ می دهند و به واسطه خونریزی در مغز شکل می گیرند.
شناسایی نشانه های هشدار دهنده یک سکته مغزی و دریافت کمک پزشکی در کمترین زمان ممکن برای کاهش خطر آسیب جدی به مغز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. از این طریق می توان به کاهش خطر مرگ یا معلولیت کمک کرده و احتمال احیا را افزایش داد.
نشانه ها و علایم سکته مغزی ممکن است از فردي به فرد دیگر و با توجه به نوع سکته مغزی، قسمتی از مغز که تحت تاثیر قرار گرفته است و میزان آسیب متفاوت باشند. اما همگی آنها به ناگاه آغاز می شوند.


*علايم هشداردهنده سكته مغزي:
١) احساس كرختي يا ضعف كه معمولا فقط در يك طرف صورت يا بدن، در يك دست يا پا و بسيار ناگهاني بروز مي‌كند.

٢) گيجي كه موجب نامفهوم شدن ناگهاني گفتار و دشواري در پيدا كردن واژه‌هاي مناسب و يا حتي ناتواني در درك گفته‌هاي ديگران مي‌شود.

٣) مشكل در راه رفتن كه ناشي از سرگيجه ناگهاني، از دست دادن تعادل و از دست دادن هماهنگي است.

٤) تاري ناگهاني ديد كه موجب مشكل در بينايي در يك يا هر دو چشم مي‌شود. گاهي نيز فرد دچار دوبيني يا تيره‌شدن كلي ديد مي‌شود.

٥) سردرد غيرعادي و فوق‌العاده شديد كه شبيه به يك ضربه ناگهاني است و گاهي با سرگيجه و حالت تهوع همراه است.هر چند موارد فوق شايعترين علائم مشترك هشداردهنده سكته در زنان و مردان هستند اما بررسي‌ها نشان مي‌دهد در زنان پنج نشانه بيشتر نيز مشاهده مي‌شود كه اين علائم مخصوص جنسيت آنهاست و در مردان اغلب ديده نمي‌شوند.
اين علائم عبارتند از:
  احساس خستگي ناگهاني
  افتادن يا تشنج ناگهاني
تشديد ناگهاني ضربان قلب
بروز درد ناگهاني در قفسه سينه، دست، پا و صورت
تنگي نفس به طور ناگهاني و يا سكسكه
*برای کمک به تشخیص یک سکته مغزی می توانید کارهای زیر را انجام دهید:
١)
صورت: از فرد درخواست کنید تا لبخند بزند و افتادگی در یک سمت صورت را بررسی کنید.
٢)
دست ها: از فرد درخواست کنید دو دست خود را بلند کند و حرکت بی اراده آنها به سمت پایین را بررسی کنید.
٣)
صحبت: از فرد درخواست کنید یک عبارت ساده را تکرار کند و طرز بیان وی را بررسی کنید که عجیب و غریب نباشد.
زمان: هر دقیقه حیاتی است. اگر هر یک از این نشانه ها را مشاهده کردید فورا با اورژانس تماس بگیرید. افزون بر این، برخی درمان های سکته مغزی تنها طی سه تا چهار ساعت پس از مشاهده نشانه ها کاربرد دارند.
*ريسك فاكتورهاي سكته مغزي
:
يك اصل طلايي در پزشكي وجود دارد كه اظهار مي دارد پيشگيري
، راحتر و ارزان تر از درمان است شما می توانید با انجام اقدامات زیر جان خود را نجات داده و از ایجاد ناتوانی پس از سکته مغزی پیشگیری نمایید
سیگار نکشید و از افرادسیگاری دوری کنید.
درصورت بالابودن کلسترول خونتان، آنرا تحت درمان قرار دهید.
غذاهای حاوی مقادیر پایینی از چربی اشباع ، چربی ترانس، کلسترول و نمک را مصرف کنید .
از لحاظ جسمانی فعال باشید .
داروهای خود را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
وزن خود را کنترل نمایید .
در صورتیکه دچار دیابت (بیماری قند خون) هستید، قند خون خود را کنترل کنید .
*چه غذاهایی در پیشگیری از سكته مغزی مفید هستند؟
گر چه هنوز دلایل محكمی درباره تاثیر رژیم غذایی در بروز سكته مغزی وجود ندارد ، ولی بسیاری از پزشكان معتقدند كه رژیم درمانی سبب كاهش فشار خون و به دنبال آن كاهش خطر بروز سكته مغزی می شود. در حضور رادیكال های آزاد، رگ های مغزی سریع تر دچار ضایعه می شوند، بنابراین افزایش مصرف روزانه مواد آنتی اكسیدانی لازم است.
١)
میوه و سبزیجات و همچنین آب آنها، غنی از ویتامین های آنتی اكسیدان، پتاسیم و تركیبات گیاهی مفید هستند و در مقابل، مقدار كمی سدیم دارند و باید به میزان حداقل 5 واحد در روز مصرف شوند . تحقیقات در كشور انگلستان نشان داده است دریافت میزان بالای میوه و سبزیجات با كاهش میزان سكته مغزی همراه بوده است. مطالعه ای نیز در بلژیك نشان داد بیمارانی كه سبزیجات سرشار از بتاكاروتن ( پیش نیاز ویتامینA) را به مقدار فراوان مصرف كرده و دارای سطوح بالای ویتامینA در خون بوده اند، پس از بروز سكته سریع تر بهبود یافتند. تحقیقی نیز در كشور آمریكا به نقش حفاظتی ویتامینE در برابر سكته اشاره كرده است. روغن سویا، ذرت، آفتابگردان، پنبه دانه، كانولا و سبزیجات دارای برگ سبز سرشار از ویتامینE هستند.

٢) حبوبات، آجیل و مغزها، دانه های خوراكی و سایر پروتئین های گیاهی، باید بیشتر از پروتئین های حیوانی در برنامه غذایی روزانه مصرف شوند. مطالعات نشان داده میزان سكته مغزی در میان افراد گیاهخوار بسیار كمتر از مصرف كنندگان گوشت قرمز است.
٣)
ماهی های روغنی خصوصاً قزل آلا و قباد سبب بهبود جریان خون می شوند. مصرف حداقل دو بار در هفته از این ماهی ها از سكته مغزی پیشگیری می كند.

٤) نان، برنج، ماكارونی، سیب زمینی و غلات صبحانه (مثل برشتوك) مقدار كمی چربی دارند ولی سرشار از نوعی انرژی هستند كه تدریجاً آزاد می شود و بدین ترتیب به افراد كمك می كند تا مدت طولانی تری احساس سیری كنند.
٥)
مغزها، دانه های خوراكی و روغن كتان حاوی نوعی اسید چرب ضروری به نام لینولئیك اسید هستند. در طی مطالعه ای كه محققان فنلاندی انجام داده بودند، مشاهده شد مردان میانسالی كه دچار سكته شده بودند، در مقایسه با سایر افراد، سطوح پایین تری از این اسید چرب ضروری را داشتند.
٦)
مصرف مواد غذایی غنی از سلنیوم ( مثل ماهی، جوانه گندم و تخم آفتابگردان ) برای پیشگیری از سكته مغزی توصیه می شود. دریافت پایین این ماده معدنی با افزایش خطر سكته مغزی ارتباط دارد.
*از چه غذاهایی باید پرهیز كرد؟
– برای كاهش فشار خون، باید از مصرف غذاهای شور پرهیز كرد.
– لازم است مصرف غذاهای كنسرو شده و آماده، كنسرو سبزیجات در آب نمك، فرآورده های گوشتی و غذاهای دودی محدود شود.
*چند نكته مهم :
– برای پیشگیری از بروز مجدد سكته مغزی، منابع غذایی حاوی آلفا- لینولنیك اسید( نوعی اسید چرب ضروری از خانواده امگا-3) از قبیل گردو، سویا و روغن كانولا مفید هستند.
– مصرف الكل، خطر سكته مغزی را در افراد الكلی در مقایسه با غیر الكلی ها چندین برابر افزایش می دهد.
*تفاوت های ظریف بین نشانه های سکته مغزی و میگرن
گاهی اوقات نشانه های سکته مغزی ممکن است با نشانه های میگرن اشتباه گرفته شوند. در این قبیل موارد به یاد داشته باشید:
نشانه های سکته مغزی یا TIA ناگهانی هستند، در شرایطی که نشانه های میگرن به آرامی آغاز شده و سپس پخش و تشدید می شوند.
نشانه های میگرن به طور معمول مثبت هستند و فرد محرک اضافی مانند دیدن نورهای چشمک زن و اشکال کج و معوج را تجربه می کند. در مقابل، نشانه های سکته مغزی یا TIA به طور معمول منفی هستند مانند از دست دادن بینایی، شنوایی، لامسه یا قدرت اندام.
*کمک‌های اولیه هنگام سکته مغزی
١) اگر فرد در مراحل اولیه سکته است برای اطمینان از شرایط او می‌توانید از او بخواهید دندان‌هایش را نشان دهد. در صورت وقوع سکته مغزی احتمالا فقط قادر خواهد بود یک طرف صورت خود را حرکت دهد.
٢)
با مراکز امداد و اورژانس (٩١١) فورا تماس بگیرید و تا رسیدن آنها خودتان دست به کار کمک‌رسانی شوید.
٣) اگر فرد بیهوش شده، سعی کنید امکان تنفس بهتر او را فراهم کنید؛ به‌عنوان مثال اگر لباسی پوشیده که یقه آن محکم است دکمه‌های یقه را باز کنید.
٤)
در صورتی که فرد نفس نمی‌کشد، نبض او را کنترل کنید، به او تنفس مصنوعی بدهید و ماساژ دادن ناحیه سینه را براساس اصول احیای تنفسی آغاز کنید.
٥) چون امکان بلع یا فرو دادن مواد غذایی برای چنین فردی بشدت سخت و گاه ناممکن است از دادن مایعات یا مواد غذایی یا داروهایی که بیماران مبتلا به فشار خون مصرف می‌کرده‌اند امتناع کنید.
٦)
اگر قصد داشتید فشار خون وی را کنترل کنید و در این بین متوجه بالا بودن آن شدید، جای نگرانی زیاد در این زمینه نیست، زیرا به طور معمول، در حین سکته مغزی، بدن برای مقابله با وضع پیش آمده و جبران کاهش خونرسانی به مغز به‌طور خودکار فشار خون را در رگ‌ها بالا می‌برد تا اکسیژن و مواد غذایی مورد نیاز خود را از این راه سریع‌تر به دست آورد.
٧)
بسیار مهم است که زمان از دست نرودو هرچه فرد زودتر تحت درمان قرار گیرد.گلدن تايم در سكته مغزي ٣ تا ٤ ساعت اوليه هست.
*مراقبت از مبتلایان در خانه
طی سکته مغزی ناحیه‌ای در مغز به اصطلاح پزشکان، بلاتکلیف می‌ماند یا چنان که معروف است دچار «پنومبرا» می‌شود. هرچه سریع‌تر روند درمان و پس از آن مراحل توانبخشی دنبال شود امکان نجات شخص بیشتر بوده، از تبدیل این بخش به شرایط پایداری که اصطلاحا با عنوان مرده معروف است جلوگیری می‌شود. هرچند همچنان امکان فعال کردن نواحی پیرامونی این قسمت‌ها به سبب توانایی معروف به پلاستی‌سیتی مغز وجود دارد. پس بهتر است در هیچ شرایطی زمان و امید را برای بهبود، توانبخشی مجدد و حداقل کاهش نواقص از دست ندهید.ازجمله کارهایی که اطرافیان و حتی خود بیمار برای جلوگیری از بروز بیماری‌ها و آسیب‌های دیگر ناشی از سکته مغزی می‌توانند انجام دهند عبارتند از :
١)
در گام اول، به‌دست آوردن اطلاعات و آگاهی‌هایی در زمینه نحوه مراقبت و بازیابی مهارت‌ها و دوری از صدمات پس از سکته است. آموزش فرد و خانواده او در زمینه توانبخشی پس از سکته، سهم بسیاری در کاهش مشکلات بعدی بیمار و خانواده او دارد. شرکت در برنامه‌های انجمن‌های مربوط به این بیماری می‌تواند مقدمات به دست آوردن راهکارهایی را فراهم کند و منابع یا دانستنی‌هایی را در اختیار بگذارد که با در نظر گرفتن و به کار بستن آنها مشکلات عدیده بعدی کاهش یابد یا حتی رفع شود و سازگاری بهتری با شرایط جدید هم برای بیمار و هم برای نزدیکان او فراهم آید. از این‌رو بهتر است کار توانبخشی را سریع آغاز کنید.
٢)
ماه‌های اولیه پس از ترخیص بیمار از بیمارستان ماه‌های طلایی نام دارد که با بهره‌مندی از دانش، توان، راهنمایی و مشاوره فیزیوتراپ می‌توان جلوی بخش اعظم آسیب‌های بعدی سکته مغزی را گرفت یا کاهش داد. یادتان باشد برخلاف تصور عمومی، تحقیقات آماری نشان داده که حداقل نیمی تا بیش از 70 درصد مبتلایان می‌توانند با مراقبت درست و انجام تمرین‌های فیزیوتراپی اصولی بر ناتوانی‌های ناشی از سکته غلبه کنند.
٣)
در برخورد با آنها حوصله به خرج دهید و از وارد کردن تنش و استرس یا تلقینات منفی به آنها خودداری کنید تا امید این افراد به بهبود و توانبخشی مجدد کاهش نیابد یا دچار افسردگی پس از سکته نشوند.
٤)
از پوشاندن لباس‌های تنگ یا پوشاک جلو بسته بر تن بیمار یا کفش‌هایی که راه رفتن را سخت می‌کند و امکان زمین خوردن آنها را افزایش می‌دهد، جلوگیری کنید. پوشاک مناسب، لباس‌هایی هستند که وی در آن احساس راحتی می‌کند و با دکمه یا زیپ از جلو بسته می‌شوند. این لباس‌ها کمک می‌کنند که بیمار خود بتواند لباس‌هایش را بپوشد. با رعایت این موضوع می‌توانید کاری کنید که وی بدون کمک گرفتن از دیگران، لباس پوشیدن را به نوعی تمرین فیزیکی برای توانبخشی به خود تبدیل کند.
٥)
سعی کنید با راهنمایيهاي فیزیوتراپ‌ها و افراد و کادر درمانی متخصص در این امور، طی همان ماه‌های اولیه فرد را وادار کنید به‌نوعی اصولی و حساب‌شده از بخش‌های از کار افتاده بدن کار بکشد. مثلا اگر وی در بینایی اشیای سمت چپ خود دچار اختلال شده، برای صحبت با او و آسان کردن کار در سمت راست وی قرار نگیرید، بلکه در همان سمت چپ قرار بگیرید تا تمرینی نیز برای وادار کردن اعضای بدن به فعالیت قلمداد شود.
٦)
مبتلایان به سکته مغزی باید از عجله کردن در حین غذا خوردن پرهیز کنند. لقمه‌ها باید در حجم کمتری گرفته شود و همچنین باید بگذارید یک لقمه کاملا جویده و سپس بلعیده شده و بعد لقمه بعدی در دهان گذاشته شود. حدالامکان نباید هنگام وجود غذا در دهان آب خورد و پس از خوردن غذا نیز 20 دقیقه تا نیم‌ ساعت بهتر است فرد همچنان به حالت نشسته قرار داشته باشد.
*تازه هاي درماني در درمان سكته مغزي:
محققان دانشگاه آکسفورد اعلام کرده اند تحریک الکتریکی سلولهای مغزی می تواند به بهبود بیمارانی که دچار سکته مغزی شده اند کمک کند.
شارلوت استگ، محقق و استاد بخش علوم عصبی در دانشگاه آکسفورد در گزارش تحقيقات خود اظهار ميدارد كه تحریک الکتریکی به سلولهای مغزی اجازه فعالیت بیشتری می دهد. وقتی شما مشغول فعالیتی مانند تکان دادن دستتان هستید، سلولهای مغزی مدام در حال فعالیت هستند و با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند. ارتباط برقرار کردن سلولها به ما امکان یادگیری مهارت تازه ای را می دهد. فرضیه ما اینست که تحریک سلولها باعث افزایش سرعت عملکرد آنها و در نتیجه افزایش سرعت یادگیری می شود.
در این مطالعه ۲۴ بیمار داوطلب که بر اثر سکته مغزی تواناییشان در حرکت دست و بازو دچار مشکل شده بود شرکت کردند. در این مطالعه ۲ گروه در نظر گرفته شده بودند. هر دو گروه ظرف ۹ روز، درمان فیزیوتراپی را دنبال می کردند ولی تنها یک گروه همزمان با فیزیوتراپی، تحریک الکتریکی را تجربه کرد
.
شارلوت استگ درباره اهمیت این شیوه درمانی تازه می گوید: « برای بالا بردن توانایی افرادی که دچار سکته مغزی شده اند، درمانهای زیادی در حال پدید آمدن است. با اینحال برای کمک به کسانی که از هنگام حادثه دست کم ۶ ماه گذشته، روشهای زیادی وجود ندارد.

دیدگاهتان را بنویسید

همراهان پیام جوان

با عضویت در خبرنامه پیام جوان، در ابتدای هر ماه، نسخه الکترونیکی مجله را به صورت رایگان در ایمیل خود دریافت کنید.
Loading