پیام جوان:
پژوهشی تازه نشان می‌دهد جایگزین کردن نمک معمولی سفره با نمک غنی‌شده با پتاسیم می‌تواند هر سال از نزدیک به ۳ میلیون مرگ و بیش از ۱۰ میلیون مورد تازه‌ی بیماری قلبی و کلیوی در سراسر جهان پیشگیری کند. در این پژوهش که ۴ نوامبر در نشریه‌ی «نیچر هلث» (Nature Health) منتشر شد، پژوهشگران مؤسسه‌ی جورج برای سلامت جهانی (The George Institute for Global Health) تأثیر روی آوردن ۱۹۳ کشور به نمک غنی‌شده با پتاسیم را مدل‌سازی کردند و برای آمریکا به‌تنهایی پیشگیری از نزدیک به ۱۰۵ هزار مرگ و حدود ۴۹۲ هزار مورد تازه‌ی بیماری در سال را برآورد کردند.
نمک غنی‌شده با پتاسیم بخشی از کلرید سدیم نمک معمولی را با کلرید پتاسیم جایگزین می‌کند؛ ترکیبی که پژوهش مدل‌سازی کرد ۷۵ درصد کلرید سدیم و ۲۵ درصد کلرید پتاسیم بود. برآوردهای سالانه‌ی پژوهش چنین است: با جایگزینی همه‌ی نمک مصرفی ۲٫۹۶ میلیون مرگ کمتر، با جایگزینی فقط نمک خانگی ۱٫۸۵ میلیون مرگ کمتر، و با جایگزینی نمک خانگی برای افراد دارای تشخیص فشار خون بالا ۵۹۰ هزار مرگ کمتر. لیپینگ هوانگ (Liping Huang)، از نویسندگان اصلی پژوهش، گفت گروه او کار را با سطح کنونی فشار خون بر اساس جنسیت، سن و کشور آغاز کرد و سپس تغییر مصرف سدیم و پتاسیم، فشار خون و خطر بیماری را برآورد کرد. نویسندگان نوشته‌اند این مدل بر داده‌هایی از چند سال پیش و فرض‌های بسیار تکیه دارد و هر تغییر گسترده‌ای سال‌ها طول خواهد کشید؛ این ارقام برآورد مدل‌سازی است، نه نتیجه‌ی مشاهده‌شده.
هوانگ گفت کم کردن نمک برای مردم واقعاً دشوار است، اما جایگزین کردن بخشی از کلرید سدیم با کلرید پتاسیم راه آسان‌تری است، چون افزایش دریافت پتاسیم هم به کاهش فشار خون کمک می‌کند. چنگ-هان چن (Cheng-Han Chen)، متخصص قلب که در این پژوهش نقشی نداشته، توضیح داد سدیم باعث نگه‌داشتن آب در بدن و افزایش فشار خون می‌شود، در حالی که پتاسیم به کلیه‌ها کمک می‌کند سدیم را دفع کنند و فشار خون پایین بیاید. در یک کارآزمایی پیشین در سال ۲۰۲۱ با حدود ۲۱ هزار نفر در ۶۰۰ روستای مناطق روستایی شمال چین، افرادی که نمک غنی‌شده با پتاسیم مصرف کردند ۱۴ درصد خطر کمتر سکته، ۱۳ درصد خطر کمتر رویدادهای قلبی‌ـ‌عروقی و ۱۲ درصد خطر کمتر مرگ زودرس نسبت به مصرف‌کنندگان نمک معمولی داشتند. سازمان جهانی بهداشت هم در رهنمود سال ۲۰۲۵ خود نمک غنی‌شده با پتاسیم را تأیید کرد و گفت می‌تواند فشار خون و خطر بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی را کاهش دهد و انجمن قلب آمریکا نیز گفته است این جایگزین‌ها در برخی بزرگسالان می‌توانند به کاهش فشار خون کمک کنند.
چن گفت فشار خون می‌تواند از یک هفته پس از کم کردن سدیم شروع به بهبود کند و فایده‌ی کامل آن معمولاً تا چهار هفته طول می‌کشد. سقف توصیه‌شده‌ی سدیم روزانه ۲۳۰۰ میلی‌گرم و در حالت ایده‌آل کمتر از ۱۵۰۰ میلی‌گرم است، در حالی که بیشتر مردم روزانه بیش از ۳۰۰۰ میلی‌گرم سدیم مصرف می‌کنند؛ سازمان جهانی بهداشت کمتر از ۲۰۰۰ میلی‌گرم سدیم و دست‌کم ۳۵۱۰ میلی‌گرم پتاسیم در روز را توصیه می‌کند. به گفته‌ی انجمن قلب آمریکا، در آمریکا بیش از ۷۰ درصد نمک مصرفی از غذاهای فرآوری‌شده و رستورانی می‌آید. هوانگ گفت مزه‌ی نمک غنی‌شده با پتاسیم تقریباً مانند نمک معمولی است و نمک‌هایی مانند نمک کوشر و نمک دریا هم با وجود عناصر جزئی، در اصل همان کلرید سدیم‌اند.
این جایگزین برای همه بی‌خطر نیست: هوانگ گفت برخی افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه‌ی پیشرفته باید از نمک غنی‌شده با پتاسیم دوری کنند، چون کلیه‌ی ناتوان پتاسیم اضافی را خوب دفع نمی‌کند و بالا رفتن پتاسیم خون می‌تواند خطر ایست قلبی را افزایش دهد. پژوهشگران برآورد کردند در افراد مبتلا به بیماری کلیه‌ی مرحله‌ی ۳ تا ۵، این جایگزینی از یک سو می‌تواند سالانه از حدود ۷۵۰ هزار مرگ با کاهش فشار خون پیشگیری کند و از سوی دیگر حدود ۱۰۰ هزار مرگ در سال بر اثر پتاسیم بالای خون به بار آورد. انجمن قلب آمریکا گفته است افراد مبتلا به بیماری کلیه یا کسانی که داروهای مؤثر بر پتاسیم مصرف می‌کنند، پیش از استفاده از این محصولات باید با متخصص سلامت مشورت کنند. این نمک در سوپرمارکت‌های آمریکا فروخته می‌شود و طبق این پژوهش معمولاً حدود دو برابر نمک معمولی قیمت دارد.
گزارش اعلام نمی‌کند که دولتی تصمیم گرفته باشد عرضه‌ی نمک کشورش را به این جایگزین تغییر دهد، چنین تغییری در کشوری مشخص از چه زمانی آغاز می‌شود، و این محصولات در بازار ایران با چه نام و قیمتی عرضه می‌شوند یا نمی‌شوند. این مطلب توصیه‌ی پزشکی نیست؛ به‌ویژه افراد مبتلا به بیماری کلیه و مصرف‌کنندگان داروهای مؤثر بر پتاسیم نباید بدون مشورت پزشک نمک مصرفی‌شان را تغییر دهند.
منبع: هلث‌لاین (Healthline)، ۴ نوامبر ۲۰۲۶؛ پژوهش منتشرشده در نیچر هلث (Nature Health)
