پیام جوان:
«مرصدک»، نهاد ناظر بر آزادیهای رسانهای در یمن، میگوید دستکم ۱۱۷ روزنامهنگار، فعال رسانهای، و کارمند مؤسسات رسانهای در پی حمله حوثیها و تسلط آنها بر شهر مخا و مناطق اطراف آن ناچار به ترک این منطقه شدهاند.
این نهاد وابسته به مرکز مطالعات و اطلاعرسانی اقتصادی مستقر در تعز است. گزارش مرصدک میگوید شماری از روزنامهنگاران تنها چند ساعت پیش از ورود حوثیها گریختند و برخی نتوانستند اموال شخصی یا تجهیزات حرفهای خود را همراه ببرند.
بر اساس این گزارش، روزنامهنگاران با توجه به سابقه برخورد حوثیها با فعالان رسانهای، از بازداشت یا ربوده شدن به دلیل فعالیت حرفهای خود بیم داشتند. مرصدک همچنین از یورش به خانههای برخی روزنامهنگاران و غارت اموال آنها خبر داده است. فعالیت استودیوی محلی تلویزیون «الجمهوریه» نیز پس از فرار کارکنانش متوقف شد، و حوثیها پس از ورود به مخا ساختمان این شبکه را تصرف کردند.
این تحول همزمان با انتشار گزارش دیگری از مرصدک درباره «ناپدیدسازی قهری» روزنامهنگاران در یمن رخ داده است. این نهاد در فاصله ۶ فروردین ۱۳۹۴ تا ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، ۵۴۰ مورد بازداشت خودسرانه روزنامهنگاران و فعالان رسانهای را مستند کرده که ۲۳۵ مورد، معادل ۴۳.۵ درصد، واجد مؤلفههای ناپدیدسازی قهری بودهاند.
مرصدک میگوید ۱۶۷ مورد از این ۲۳۵ مورد، معادل ۷۱.۱ درصد، به حوثیها نسبت داده شده است. حکومت یمن با ۳۷ مورد، شورای انتقالی جنوبی با ۱۷ مورد، و القاعده با چهار مورد در ردههای بعدی قرار دارند؛ مسئولیت ۱۰ مورد نیز مشخص نشده است. این نهاد تاکید میکند این انتسابها نتیجه فرایند رصد و راستیآزمایی آن است، و حکم قضایی نهایی درباره مسئولیت محسوب نمیشود.
صنعا با ۹۹ مورد بیشترین شمار ناپدیدشدگان را دارد. پس از آن، حدیده با ۳۰، تعز با ۲۶، و عدن با ۲۳ مورد قرار دارند. صنعا از شهریور ۱۳۹۳، پس از پیشروی حوثیها و تصرف پایتخت یمن، تحت کنترل این گروه قرار دارد.
گزارش مرصدک الگوی «ناپدیدسازی» را چنین توصیف میکند: روزنامهنگار در خانه، محل کار یا مکانی عمومی بازداشت میشود، ارتباط او با خانواده قطع میشود، و سپس خانواده با انکار بازداشت یا خودداری از اعلام محل نگهداری او روبهرو میشود.
این وضعیت در برخی موارد ماهها یا سالها ادامه یافته است. شهادتهای گردآوریشده همچنین از ضربوشتم، حبس انفرادی، محرومیت از درمان، تحقیر روانی، و اعمال فشار در مراکز بازداشت حکایت دارد.
در یکی از موارد مستندشده، شش روزنامهنگار در حدیده به صورت گروهی بازداشت شدند. خانوادههای آنها پس از پیگیریهای مکرر اطلاعات متناقضی درباره محل نگهداریشان دریافت کردند. سرانجام معلوم شد هر شش نفر در زندان اطلاعات و امنیت حدیده نگهداری میشوند. چهار نفر سالها بعد آزاد شدند، اما ولید علی غالب و حسن زیاد همچنان در زندان به سر میبرند.
حوثیها در ۳۰ شهریور ۱۳۹۳، پس از اعتراضاتی که افزایش قیمت سوخت یکی از محورهای آن بود، صنعا را تصرف کردند و سپس کنترل خود را بر مناطق دیگری گسترش دادند. جمهوری اسلامی طی سالهای بعد از حوثیها حمایت نظامی و مالی کرده است؛ و منابع پژوهشی از نقش نیروی قدس سپاه پاسداران و قاسم سلیمانی در گسترش این حمایت سخن گفتهاند.
به گفته برخی کارشناسان، حمله حوثیها به صنعا با خواست علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، و هدایت قاسم سلیمانی با هدف باز کردن جبهه جدید جهت کمک به بقای رژیم بشار اسد در سوریه انجام شد.
جنگ یمن یکی از سنگینترین بحرانهای انسانی منطقه را رقم زد. سازمان ملل در ارزیابی سال ۲۰۲۱ خود برآورد کرد که تا پایان آن سال درگیری یمن به طور مستقیم و غیرمستقیم به مرگ حدود ۳۷۷ هزار نفر منجر شد. این رقم شامل مرگهای مستقیم در نبرد و مرگهای غیرمستقیم ناشی از پیامدهای جنگ، از جمله گرسنگی و فروپاشی خدمات عمومی، است.
گزارش مرصدک میگوید فشار بر روزنامهنگاران در کنار نبرد نظامی، فضای اطلاعرسانی در یمن را نیز محدود کرده است. ناپدیدسازی قهری، علاوه بر آسیب به قربانیان و خانوادههایشان، موجب گسترش خودسانسوری، کاهش فعالیت رسانهای، و تضعیف توان مطبوعات برای مستندسازی تخلفات و فساد شده است.
