نویسنده و پژوهشگر: علی تیموری
یکی از نوازندگان زبردست و توانای ویولن که به کلید گوشه های موسیقی ایرانی تسلط و وقوف کامل داشت مرحوم محمد قلی سهراب زاده است.
این نوازنده هنرمند بعلت آنکه اهل تظاهر و شهرت نبود و در محافل و مجامع عمومی از نواختن ویولن احتراز داشت و به موسیقی تنها از نظر یک هنر دقیق و ظریف می نگریست، متأسفانه گمنام مانده و در کتب و مجلات موسیقی تا کنون ذکری از وی به میان نیامده است. محمد قلی سهراب زاده در سال 1276 شمسی تولد یافت و از همان دوران طفولیت به موسیقی علاقه و اشتیاق مفرطی داشت و در فراگیری و ضبط اصوات و الحان موسیقی و تصانیف متداول زمان دارای گوشی حساس و حافظهای قوی بود.
در میان سازها ویولن را بیشتر دوست داشت و بسیار مشتاق و علاقمند به نوازندگی آن بود. او در نوجوانی ویولن را ابتدا پیش خود آموخت بدین طریق که با استفاده از صفحات موجود و پیدا کردن نت ها و پرده های آوازها و تصانیف روی ویولن موفق به اجرا و نواختن آنها می شود و با ادامه این روش و تمرین و ممارست و پشتکار توانست پس از مدتی نواختن ویولن را نزد خود فراگیرد و بطوریکه خودش می گوید در ابتدای کار یکی از این تصانیف “دل هوس سبزه و صحرا ندارد – میل به گل گشت و تماش ندارد” در مایه “ابوعطا” از عارف بود که در سال 1298 شمسی آن را سروده است. در این هنگام، که در مدرسۀ سن لوئی به تحصیل اشغال داشت با مرحوم رضا محجوبی آشنا و با یکدیگر دوست شدند که دوستی آنها سالهای متمادی ادامه داشت.
موقعی که نوازندگی ویولن را پیش خود آموخته بود در کنسرتی که به سرپرستی مرحوم غلام حسین خان درویش در مجلس شورای ملی به منظور جمع آوری اعانه برای مصرف امور خیریه اجرا می شد شرکت کرد و تمرین های اعضای ارکستر که قبل از شروع کنسرت زیر نظر درویش خان صورت می گرفت باعث پیشرفت نوازندگی وی گردید.
محمد قلی سهراب زاده در مهرماه 1297 شمسی به استخدام وزارت فلاحت و تجارت و فواید عامه در آمد و در این وزارتخانه بود که با مرحوم عنایت اله شیبانی نوازنده تار و سه تار و مرحوم شهناز برمکی نوازنده تار و ویولن آشنا و دوست شد. وی سپس برای تکمیل نوازندگی و تبحر در گوشه ها و ردیف های موسیقی ایرانی به مدت 3 سال نزد حسین خان اسماعیل زاده، یگانه استاد کمانچه بنواختن تمام دستگاهها و ردیف های موسیقی ایرانی با اهتمام و جدیت زیاد مشغول شد و در این مدت کلید رموز و ردیف های موسیقی ایرانی را از استاد خود فرا گرفت.
کلاس موسیقی حسین خان در آن زمان در کوچه روبروی وزارت معارف بود که استاد با نواختن کمانچه، نکات موسیقی به نوازندگان ویولن تعلیم میداد و سهراب زاده پس از آموختن کلیه نکات و گوشه های موسیقی ایرانی موفق به گرفتن تصدیق درجه اول از این استاد گردید و همیشه به استاد خود با دیده احترام می نگریست و گاهی که حسین خان منزل دوستش می رفت بعضی اوقات که مرحوم رضاقلی میرزا ظلی هم در آنجا حضور داشت، محفل موسیقی و دوستانه ای تشکیل می شد.
سهراب زاده در تمام مدت عمر خود هیچوقت به منظور شهرت به نواختن ویولن نپرداخت و فقط موسیقی را از جنبۀ هنری دوست داشت و جز در محفل دوستان صمیمی و موسیقی شناس و یا در عالم تنهایی برای خاطر دل خود ویولن نمی نواخت. او بطوری که ذکر شد، به کلید ردیف ها و گوشه های مهجور موسیقی ایرانی تسلط کامل داشت و دارای پنجه ای شیرین و سحرآمیز بود و هر شنونده را مجذوب می ساخت. صدای ویولن او کاملاً مشخص و صاف بود و هنگام نواختن کلید حالات حساس و نافذ گوشه های موسیقی ایرانی را بخوبی نمایان و آشکار می ساخت و در پاسخ به خواننده بسیار دقیق بود و اجرای تحریرهای او را مراعات می کرد. در موقع نوازندگی از ارتعاشات و مالش های افراطی و بی مورد اجتناب داشت و برای هر آواز و گوشه ای ارتعاش و تکیه های مخصوص آن را بکار می برد و در شروع نواختن و درآمد آوازها سلیقۀ خاصی داشت.
محمد قلی سهراب زاده از بدو استخدام در دستگاه دولتی تا هنگام بازنشستگی یعنی مهرماه 1337 مدت چهل سال بدون وقفه در وزارت راه مشغول خدمت بود که ابتدا بنام وزارت فلاحت و تجارت و فواید عامه نامیده می شد و بعد به وزارت راه تغییر نام یافت و فعلا وزارت راه و ترابری است. وی در طول دوران بازنشستگی خود، گاهی به اصرار دوستان و اقوام در منزل ویولن می نواخت و اغلب نیز با گوش دادن به موسیقی های که از رادیو پخش می شد اوقات خود را میگذرانید.
این نوازنده هنرمند و توانا که در طفولیت عاشق موسیقی بود و عمری را در فراگرفتن و نواختن ویولن و تحقیق و تدقیق در موسیقی و آوازهای ایرانی سپری کرد و بالاخره در هیجدهم تیرماه 1351 شمسی در منزل مسکونی خود در تهران دیده از جهان فروبست و آرامگاهش در امامزاده عبدالله شهر ری می باشد. روحش شاد
