پیام جوان: بر اساس گزارشهای رسانهای، دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، در پی دستیابی به توافقاتی دوجانبه با دولت جدید سوریه و اسرائیل، مقدمات لازم را برای تخلیه و خروج مواد هستهای ذخیرهشده در یک مرکز فوقمحرمانه در سوریه فراهم کرده است. این اقدام استراتژیک که با هماهنگی مستقیم آژانس بینالمللی انرژی اتمی صورت میگیرد، با هدف کاهش تنشهای منطقهای و جلوگیری از دستیابی گروههای مختلف به مواد رادیواکتیو حساس برنامهریزی شده است. مقامات واشنگتن و تلآویو این توافق را گامی کلیدی در جهت تثبیت ثبات در دوران پسااسد توصیف کردهاند.
برنامه هستهای پنهانی دمشق که پیش از این حول محور رآکتور هستهای «الکبر» سازماندهی شده بود، در سال ۲۰۰۷ میلادی با حمله هوایی ارتش اسرائیل به شدت آسیب دید و بخش عمده آن نابود شد. با این حال، چندین تاسیسات جانبی و غیرفعال مرتبط با این برنامه همچنان در خاک سوریه باقی ماندند که تحت نظارتهای شدید امنیتی قرار داشتند. پس از سقوط حکومت بشار اسد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بلافاصله وارد عمل شد و توافقنامهای را با مقامات جدید دمشق به امضا رساند که به بازرسان این نهاد اجازه بازدید از بازماندههای رآکتور الکبر و دیگر سایتهای مرتبط را میداد.
در این میان، یک مرکز فوقمحرمانه موسوم به «سایت ۹۹» که در طول دو سال گذشته به طور مستمر تحت رصد اطلاعاتی اسرائیل قرار داشته، به عنوان محل نگهداری مواد هستهای باقیمانده از پروژه الکبر شناسایی شده است. اگرچه به گفته کارشناسان فنی، مواد رادیواکتیو موجود در این مکان قابلیت بهکارگیری در تسلیحات هستهای پیشرفته را ندارند، اما پتانسیل بالایی برای استفاده در ساخت «بمبهای کثیف» و ایجاد آلودگیهای گسترده محیطی دارا هستند؛ امری که باعث شد ارتش اسرائیل بلافاصله پس از فروپاشی دولت اسد، ورودیهای این مرکز را بمباران کند تا از دسترسیهای غیرمجاز جلوگیری به عمل آورد.
گزارشها حاکی از آن است که مقامات تلآویو پیشتر به دولت ترامپ هشدار داده بودند که حضور این مواد در مرزهای شمالی خود را تحمل نخواهند کرد و در صورت بروز هرگونه تحرک مشکوک یا تلاش دمشق برای دسترسی به این انبار، گزینه حمله نظامی مجدد را روی میز دارند. با این حال، ایالات متحده با اتخاذ رویکردی دیپلماتیک، متقاعد کردن دولت جدید سوریه برای همکاری جهت خروج این مواد را بهترین راهکار دانست. مقامات جدید دمشق در گفتگو با واشنگتن ضمن ابراز بیاطلاعی از وجود این مواد، آمادگی خود را برای همکاری همهجانبه اعلام کردند که این امر با استقبال طرف آمریکایی مواجه شد.
تنشها زمانی بالا گرفت که دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل تحرکاتی غیرعادی را در اطراف «سایت ۹۹» رصد کردند که شائبه تلاش دولت جدید دمشق یا متحدان منطقهای آن نظیر ترکیه برای دستیابی به این مواد را تقویت کرد. در واکنش به این وضعیت بحرانی، کاخ سفید از اسرائیل خواست تا از اقدام نظامی یکجانبه خودداری کند و همزمان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای حلوفصل موضوع وارد میدان کرد. این تلاشها سرانجام به امضای توافقی رسمی میان آژانس و دولت سوریه در سه هفته گذشته انجامید تا روند انتقال امن این مواد آغاز شود.
عملیات حساس خروج مواد هستهای از «سایت ۹۹» هماکنون در جریان است و مقامات آمریکایی ابراز امیدواری کردهاند که این فرآیند پیچیده پیش از پایان سال جاری میلادی به طور کامل و با موفقیت پایان یابد. علیرغم حساسیت بالای این پرونده و ابعاد بینالمللی آن، کاخ سفید، دفتر نخستوزیری اسرائیل و آژانس بینالمللی انرژی اتمی تا این لحظه از هرگونه اظهارنظر رسمی و رسانهای خودداری کردهاند. این سکوت خبری نشاندهنده ماهیت فوقالعاده حساس و امنیتی این عملیات دیپلماتیک-نظامی مشترک در خاورمیانه است.
